HECELER

Bugün Sonsuzdur

2012-02-04T01:33:00.005+02:00

Ah Tagore ben yanlış bir şey yaptım. Seni çok erken okudum. O zamanlar anlamamıştım insanın kendi yarattığı yüce imgenin onu yüceltmeyeceğini. Ah Tagore beni affet. O vakit ben de affedebilirim çocukluğumu belki.

Bir sahne perdesinin kendi saydam düşleri olabileceğini getirdiniz mi hiç aklınıza? Sahnelenmiş ne kadar oyun, edilmiş ne kadar söz, inandırıcılığı sahnenin varlığı ile sınırlı ne kadar oyuncu varsa hepsinin sefil birer kurmacaya dönüştüğü bir yer var. Sahne perdesinin kendi saydam düşleri.

bilmediğiniz yerlerden çıktı bu defa
bütün mumlar bir anda alevinden kesildi
kendi saydam düşlerini anlattı perde
hem de hiç kimseye, hem de hiç yere
bembeyaz olan ne varsa söylenirken karardı
kırılmış anahtarlar, sahte tırnaklar
soyundan sıyrılıp gelen devşirilmiş kavramlar
usul usul can suyunu çekti geriye

bilmediğiniz yerlerden çıktı her defa
dalgalar kucağınıza buzdan yokluklar bıraktı
üstelik her birinin altına sığınacak
yüce birer mazeretleri vardı

.

Bu bir günlük değildir-10

2012-01-20T02:15:00.003+02:00

Oyuncak kedilerin bile fısıldadığı bir şey var.
İnsanlık onuru kanseri yensindir, yenmek zorundadır.

Haydi düzelt şapkanı, şu üzerindeki mora çalan beyaz, senin gömleğin değil. Seninki mavi, güneşli.
Bu aralar asabi görüyorum halini, hayatın yan etkisi olur dedimdi.
Tül perdelerde oynaşan o hiçbir şey hayal değil, nur dedimdi.
Hem modernite senden anlaşılmayacak neler çıkarır daha dur dedimdi.

Burçak tarlalarında koştuğunu unutmak pahasına uyuma. Bendine yeni bir isim kul bu defa.
Hem ne farkın kalır bir bedeviden sonra.

Unutma pasiflora (şanzelizede açma ihtimali yüksek) bir çiçektir ve çiçek olarak kalacaktır.

Sen de sınama cümleyi, sınama.

(Şşşş biraz patates kızart, bela okuma.)

.

Bu bir günlük değildir-9

2012-01-16T00:42:00.004+02:00

Gökyüzü bulutlu. Dün gibi. Yağmur dinmek bilmiyor. Camdan ırmaklar gibi yürüyor hayatın tenine zaman. Ve insanlar, yağmurun her nasılsa ateşe verdiği telaşlarında bir şey unutuyorlar. Telaşlarından unutmuyorlar; unutmak için telaşlar icat ediyorlar kendilerine. "Nedir bu kadar unutulası olan, neden ve nereye koşuyorum sahi ben?" demeden; gözlerinde hiç bir yere bakmayan bulutlu pencerelerle habire koşuyorlar. Onların devredilmiş soruları kalıyor kaldırımlarda. Sudan korkuları, yoklukları ve ihmal edilmiş ruhları... Bir de yağmurun manidar gülümseyişi...

Gökyüzü bulutlu. Dün gibi. Bir yerlerde insanlar, saydam duvarların ardından karanlığın ışıklarına göz daldırıyor. İrisin gelip geçici kimsesizlik sahnesi sonra. Ne kadar yalınızsa o kadar kalabalık. Çayın deminde, kahvenin kokusunda, sobanın sıcağında hohlanan bir hiçe dönüyor her şey sonra.

Sonra hep güneş doğuyor. İlla ki güneş doğuyor. Ne iyi...

.

Bu bir günlük değildir-8

2012-01-07T00:34:00.004+02:00

Yüzü olmayan şeylere daha çok inanır olduk diyemem. Zannederim hep öyleydik.
Gözlerimizden fazla inandık görmediklerimize. Görmeyince daha büyük anlamlar atfedebilirdik. Öyle ya, gördüğümüz her ne varsa, bilgimizin gör dediğiydi. Çerçeve, bilincimizden ibaretse, şeyler ne kadar inanılır olabilirdi ki? Bildiği kadar görmek, gördüğü kadar bilmekle eş değer değil miydi?

Günlerden bir gün keşfettim göz kapaklarıma resmedilen -insan eliyle etiketlenmemiş- şeyleri. Neden sonra hiç bir dile ait olmayan sözlere dönüştüler. Mırıltı değildiler. Fısıltı değildiler. Bir kez bile bağırdıklarını duymadım. Asıl harika olan şu ki tek bir kavram bile yaratılmış değil bu bahse dair. Ne iyi, ne hakiki.

...

Güneşten daha kahraman olabilir mi gökyüzü? Orada ve öylece olmak marifet midir? Güneş, ışığından mahrum kalmasın diye pervane olup dururken; gökyüzünün bu kayıtsız duruşunda bilmediğimiz bir şey olmalı. Gecelerin bileceği hal değil. Gün ışığı altında yeniden bakmalı.
Hiç mi hiç acelemiz yok ama. Telaşı -torbamızdan düşen birer buğday tanesi gibi- kaybettik büyürken.İstemeyi ve masumiyeti de.

Bir keresinde bir ağacın dallarını var gücümle sallamıştım. Çocuktum. Niyetim sadece bir tanecik erik almaktı. Bütün yapraklar döküldü toprağa. Ağaç sallandı sallandı durdu. Kollarım salladı salladı durdu. Şaşırdım kollarıma.

Erik mi? Bilmem.
Yaprakları sayarken, ağacı neden salladığımı çoktan unutmuştum ben.

.

Bu bir günlük değildir-7

2011-12-20T22:08:00.004+02:00

...............................................................................................................kızıma

Çocuğum bir istasyondan çok fazla şeydir hayat. İsteyip de yapamadığın ne varsa hepsinin toplamıdır. Bütün hatalarına ve bütün beceriksizliklerine rağmen güzeldir üstelik. Hep acemisindir çünkü, hep yenisindir. Asla durulmayan sular gibidir o vakit, hiç yosun tutmayan sular gibidir.

Zamana aldırış etme çocuğum. Zaman tavsamanın soyadıdır. Pörsümüş umutlarımıza kurar salıncağını, sallanır durur. Onun salıncağına kurulmayı bilmekse, üzerine bastığın her bir anın hakkını vermekle mümkün olabilir ancak.

Gözlerinin dalıp gittiği o yer, bu dünyadaki tek cennetindir. Cennet, ellerinin değdiği an, gözlerinin daldığı yandır. Ekmeğin buğusunda, çayın deminde, reyhanın kokusunda, köylerin ve kentlerin kimsesiz kömür kokan akşamlarında, herkes evine çekildiğinde anımsadığın her şeydir cennet.
Cennet, olanağını içimizde bir yerlere saklamış kocaman bir olanaksızlıktır çocuğum.

Bazen yorulursun. Senden hızlıdır bir şeyler, senden akıllıdır, daha güçlüdür. Anlam senden uzağa -hatta kim bilir belki bir yerlerde tuzağa- düşmüştür. Bazen olanaksızlıktan başka olanağın kalmaz. İşte o an, asıl o an kanatlarını çırpmaya başlarsın. Uçmaya en yakın durduğun andır o. Büyük bir boşluk sarıp sarmalar seni. Korkarsın, yersiz değildir. Kanatlarının ilk öpücüğü, ilk aşkı ve ilk vedası korkudur çünkü. Neyse ki sonuncusu olmayacaktır.

Herkes bildiğince anlatır sana. Her kafadan bir ses çıkar. Oysa hiçbir sureti bir diğerine benzemez bu mendeburun. Buna rağmen güzeldir üstelik. Belki de sırf bu eşsizliği yüzünden güzeldir. Sen gözlerindeki ışıktan, ellerindeki havadan, özündeki sevgiden okuyacaksın sana yazılmış dilini hayatın.
Seveceksin onu.

Çünkü yokluk bile sever varlığını.

Bu bir günlük değildir-6

2011-12-18T04:00:00.004+02:00

Es ki yazgı değişebilir olsun.
Es ki üşümesin üstümü örten gece.
Ama usulünce olsun, ama vaktince..

Her şeyi anlattım size -epi topu eksilen bir hiçlikten ibaret olan.
Sandığımdaki bütün sözleri serdim gözlerinize. Şüphesiz ki artık benim değiller. Andolsun ki asla benim olmadılar.

Şimdi abaküsü alalım elimize. Kaçımız sayı saymayı biliyor görelim. Hangimizin saçlarında kalmıştır gece, hangimiz belkisiz ve belirsizdir görelim. Olanaksızlığa kaçınız ihtimal vermiştir ve "ihtimal" kaçıncı perdede postu deldirmiştir bilelim. Kaçınız sıyrılıp kurtulmamıştır henüz kendinden? Kaçınız sihrin, sanmaktan mamül olduğunu iddia etmiş ve masaya ceketini bırakıp gitmiştir.

bu anason sorulardan pırıl pırıl yanıtlar çıkmaz, haklısınız.

üstelik ne kadar bilsek o kadar tenhayız...

tenha...
ten haaa...
ten nen ni
ten nen ni
ten nen ni
tene naaaa
şişman kadın şarkı söyler az sonra...

sizin de güzeldir isminiz elbet. ama son şiir bükülmedi daha. son ateş yakılmadı. son susuzluk içilmedi üstelik.

şimdi lütfen olası hiçliğinize gidin
ve çok rica ederim yokluğunuzu benden bilmeyin,
çünkü ben varlığımı sizden biliyor değilim.

.

Bu bir günlük değildir-5

2011-12-17T00:17:00.003+02:00

Soğuk içeri girerken, biz dışarıda aldık soluğu. Bir yerlerde buzların sınadığı ırmaklar da vardı kuşkusuz. Uzak ihtimaller kadar gözümüzün önündeydi hepsi. Uzaktan yakına döndük.

Ay evine döndü, bulutlar uçurtmayı hecelerine böldü. Boğazına taş bağlanmış bir dize oturdu midemize. Gülümsedi. "Tersinme budur işte dostum" dedi iç ses. "Hep şiir yutacak değil ya bizi."

Sonra bir kitap kapağı geldi dineldi karşımıza. Yeni ve aydınlık bir kapı gibiydi. Tünelin ucu, siyahın âhı, kırmızının kızı gibiydi. Azıcık üstten baksanız mutluluk gibiydi. Bir şey gibiydi. Her şey gibiydi. Ama sadece gibiydi. Yüzüne vurduk sahiciliği, sırtını döndü.

İki küçük kızgın omur gürültüyle kükredi:"Kavak gibi dedik sana, çam gibi değil!"

Her şeyin yankısı döndü gittiği yerden. Bir bu dönmedi. Belki kehribara durdu kim bilir?

...

Soğuk içeri taşındı, bizse dışarı.

Şimdi siz kaldınız buhardan içre. Gelişigüzel, bile bile, alabildiğine, tesadüfen, inadına, öylesine ve burda.

Anlatabiliyor muyum?

Bu bir günlük değildir-4

2011-12-11T02:54:00.004+02:00

bu dalga şehri yer bitirir demez kimse denize. şehir dalgaya sunar zerrelerini, dalga kendini şehrin damarlarına zer-keder. onların bir bütün olmadığını kim iddia edebilir ki...

belki bu yüzden aşk felaket bir şeydir.

boynumuza yakın duran yosunlardan anlam çıkarma telaşımız bir yana, saçımızı çekip duran güneş olmasa, hiç bozulmazdı düşün melekesi.

böyle yazıldı: turna kuşbazı hiç bilmeyecek

böyle çizildi: kılıç kınında eskiyecek

böyle bilindi: zaman haybeye akmayacak

böyle denildi: rüzgâr zülfü dağıtmayacak

böyle niyet edildi: insan kendi edince, sade kendi bulacak.

ve cümlemiz bilir ki

illa nokta konacak

Bu bir günlük değildir-3

2011-12-05T22:22:00.005+02:00

Gece iyi kalpli filan değil. Günü pusuya düşürürken görmemiş olabilir misiniz onu? Diyelim ki haksızlık ediyorum. Peki gölgelerin katlini kimden bilirsiniz?

Çocukluktu geceyi kendi pastel renklerine boyayıp hükümsüz kılmak . Fakat çocukluk değildi boyalarla oynamak. O zaman ceketin omzunda pot, gülümseyişte pürüz, yakınsak aynaların sırrında kusur yoktu. Çocukluktandı gitme denilen neresi varsa gitmek. Belki de direniş bundan çocuksu ve masum bir diz yarasıydı.

Çift sütunlu kemerli kapıların altından, tarih nedir bilmeden geçtik, tamam.

İncir ağaçlarının tepesinde kanadı kırık tek serçeye hayıflanmadık, eyvallah.

Buğday inim inim öğütülürken, özünden ayrılırken setik, gıkımız çıkmadı, amenna.

Ve kahveci güzeli bir duvarda yaşlanmaya hüküm giydiğinde öylece izledik, hay hay.

Müzik kutularının her bir notasını düşlerimize zula belledik, evet.

Biz meseller dinlerken sobada çıtırdayan odunlar umrumuzda bile olmadı, doğru.

Gergeflerde ne dokunmuş, neden dokunmuş, kaç damla kanla mühürlenmiş ipek bilmedik, tamam.

Ne var ki taşın rüzgârın, kelimenin ve canın, şarkının ve ateşin, gergefin ve de kanın karanlığını çaldık biz.

Geceye bile direndik, el insaf!

Betül Akdağ

Bu bir günlük değildir-2

2011-11-28T23:46:00.005+02:00

Öyle uzağa gidersiniz ki kendinizden bazen, geri dönemezsiniz. İkiye bölerken zaman sizi, biri unutursunuz. Bütün mevsimler biter. Bütün şarkılar, kitaplar, yollar, ışıklar biter.

Bitmek bitmeyi bilmez. Bitek "bitmek" bitmeyi ve bilmeyi bilmez.

Olumsuz ya da ölümsüz değil sözlerim. Nedende saklı iç sıkıntınız, bilmek istemezdim.
Hastalıklı okumalarım var çünkü benim. Sizi dikey, sizi yatay, sizi bine yuvarlar okur, tüketirim.

Nedende saklı nasılların içini ise bilmek istemezdiniz.

Kaç saat boyunca çalışır bu buz dağı rotatifler? Nerede biter direniş ve nerde başlar teslimiyet? Ya teslim olduğumuz bu su nereye akar? Sessizliğin annesi dilsiz, babası kör müdür? "Bilgi yorulmaz, yorulan insan" diyen içrek ses yorulmuş mudur? Ateşin şah damarına atılan kesiğin tamiri mümkün müdür? Ve sobelenmeyi kim icat etmiş, bilmek istemezdim. Yanıtlanması olanaksız sorular kadardır belki hayat. Sorulması olanaksız yanıtlar gibi ya da.

Hava basan paslı bir musluğa bu kadar meyyal oluşunuzda bir şey var. Oysa gidip uyuyamıyorsunuz çok zaman. Merak etmeyin gecede -bir açıkta bir pulun üzerinde- sözü senet şiirlerin imzaları var. Tam da bu yüzden merak ediyor olabilirsiniz. Tam da bu yüzden endişeli...
Sizi nasıl kekremsi anlıyorum.

Endişede tek taraflı fesih tadı var...

.

Bu bir günlük değildir.

2011-11-28T00:12:00.008+02:00

Hiç gönüllü değildi oysa sezgi bu riskleri almaya. Bir çocuk sesi gibi akıp gidiyordu bulutlar. Her zamanki amansız bağlılığıyla maviye. Ve eskiden bu kadar eski değildi bu renk. Hafife alınır oldu şimdi geride bırakılan diğer her şey gibi. Oysa insan uzak durmalı kendi kırağısına. Çünkü bir kez dondu mu sureti, ayna da ışık da kadem basıyor sırra.

Kimsenin sırtından doğru yol bulmaz akış. Veya tam tersidir, kim bilir. Abuklamanın da böyle bir güzelliği var. Her tür tuzağa düşebilir insan kendi çukurunda, yadsımaz kendini, kırılmaz hiç bir yerleri ve ötekiler zaten cehennemin öteki...

Duymayı bilene, anlamını bilmeden sevilen şarkılar gibidir belki hayat. Neresinden başlarsan dinlemeye, kâr. Ne zaman ki ölçmeye kalktılar sesi, nefesi ve şarkıyı, o gün sağırlaştı bazı kulaklar. Yine de herkesin içinde kimsenin duymadığı bir şarkı var. Ne iyi...

Yine de var kendi şarkısına bile sağır insanlar. Ne kötü.

Şarkının ve kulakların olmadığı bir yerde, deniz atlarının asude dansına benzer, eylemsiz bir savrukluk da var. Ne belirsiz...

Rüyalarını yöneten insanlara çok güvenmemek gerek, bir de yerli yersiz gözlerini kapatanlara.
Evet, sahiden ilgisiz.

Cesaretsiz ve yolunu kaybetmiş bir kar kristali gibi üşüyor hava. Gece, düş ve ova üşüyor.

Sarkacın içinden sadece sarı kara bir acı çıkıyor çünkü. Bir titremedir geliyor. Sara-nara-sıtma- malarya derken yelkenlerini şişiren akıl ruhu peşine takıyor. Olağan bir yolsuzluk halinde seyrediyor öz. Çırpınıyor, salınıyor, duruluyor, kıpranıyor, uyuyor.

Sahi sizin burada ne işiniz var?
Bu rüyayı sade körler görüyor..

yokluk yokluktur.

2011-11-25T22:29:00.002+02:00

Beklemek denen ağacın gölgesi yok.

Ne de beklemekten daha etkili bir afyon.

Dindar cenneti bekler, gül bülbülünü. Gündüz geceyi bekler, maşuk aşıkı. Çocuk büyümeyi bekler; yaş, kurumayı. Bir ayak ötekini, ciğer soluğu. Kalp bir sonraki atımını, ruh yarısını...

Çünkü başka yolu yoktur "ölümlü" olduğumuz gerçeğine afyonlanmanın. Oysa beklemek, anında öldürür anı. Bir salise beklemez. Dini, imanı, vicdanı yoktur. Beklemek kimseyi beklemez, yolunu yürür.

Bu durumda beklemekten

yani dinden ve bahçeden

geceden ve sevdadan

aganta burina burinata

çünkü ağacın gölgesi yok beklemek denen.

Sanma ki bekledikçe daha geç gelir ol an. Yol beklemez. Ol beklemez. Öl beklemezken...

Sen de bekleme insan.

Be(n)zeyiş

2011-11-24T23:40:00.005+02:00

dağ durur, bulut teprenir
ne ki gün daha fazla parlamaz güneşlerden
yeni bir bahçe olur yeryüzü gülümserken
güzel kokular tüner yanıbaşına
bir rivayet her hatıra bir zaman gibi kokar
ister sabun, ister reyhan
ne dersen de adına

dağ durur bulut teprenir
delinir gökyüzü kendi evinde
kimse bilmez ne zaman kıvılcımlanır gece
kimse bilmez kaç adım aklanır har içinde
ve ki gün daha fazla patlamaz güneşlerden
bir şeye benzer rengi savaşın ve sevdanın
ister kızıl, ister haki
adına ne dersen de.

Betül Akdağ

ARTIK GEZİNMEYECEĞİZ

2011-11-16T17:05:00.002+02:00

artık gezinmeyeceğiz
gecenin geç sularında
seviyorken yürek halâ
ve ay ışıldıyorsa da

kılıç kınını örseler çünkü
ve ruh eskitir göğsünü
bırak soluklansın yürek
aşk dinlendirsin özünü

gece aşka yaratılmış da olsa
gün çarçabuk ağarsa da
artık yürümek yok
ay ışığında

Lord BYRON

(Çev: Betül Akdağ)

je veux

2011-11-14T14:13:00.002+02:00

kalım

2011-11-13T23:28:00.007+02:00

kaç kere tavsadı ölüm saymadım
kaç kez eskidi meleğin suratı
kaç kere devraldık susulan nakaratı
usul usul
ve her gece saymadım.

ah sahte ölümlere tüneyen hayat
kaç kere ay dedim isminden içre
kaç kere çizgiye bastık ay düş görünce
hatadan geriye kalan uçurum

ya sen kaç kez seni gördün yüzümde...

2011-11-10T20:34:00.000+02:00

May 2011 - 120 Model Tableau Vivant - Skylight One Hanson from Sarah Small's Tableau Vivant on Vimeo.

Anlı yorum

2011-11-04T18:19:00.006+02:00

Şimdi sonsuz kere büyüyebilirsin ses. Sis dağıldı, gün çözüldü, sır çakal pençelerimde epridi.
Değişmezdir gökyüzünün yeri, yerin gökyüzü. Bunu deneme bir daha bak. Sırtında bir yığın pıtrak...Üstelik hangi gece geri dönmüş ki sen dönesin omurgandan yukarı fısıldayarak.

İçinden gelmiyor bazen biliyorum. Ne insanlık, ne olmak..

Tuhaf bir alfabe uydurmak isteyebilir insan bu yüzden. Hiç kimsenin tanımlamadığı isimsiz gölgeler görmek, hiç kimsenin değmediği anlamlar icat etmek isteyebilir. Bu bütün uyduruk ve yeni ve sadece kendisi olan her ne varsa, onlarla döşemek isteyebilir ruh evini.

Elinden gelmiyor bazen. Biliyorum.

Ciddi şeyler anlatacağına neden inanmıyorsun kuşların? Neden göstermelik merdivenlerde tavsarken benliğin, nereye gitsen orayı dünyanın merkezi sanıyorsun? Ne yapsan sadece biraz yalpalamaktan ibaretsin üstelik. İnanmıyorsun. Kendi iç sesini hayatın müziği filan sanıyorsun.

Duyduğun bu şarkıyı duyan kimse yok. Bilmiyorsun.

Bilmiyorsun.
Anlıyorum...

Kimse kan ağlamıyor, inanma...Kan ağlıyor. Kan ağlıyor ve kimseler görmüyor beyaza kesmiş göz bebeklerini. Ağız dolusu gülen insanlar görüyorsun. Sırt sırta vermiş yürüyen insanlar. Kaç aforoz eder bir annenin sevgisi? Kuşkunun yaz ortasında çarmıha gerildiğini bilen kaç kişi var? Ve öznel sayıklamalar dönüp dönüp yitik eldivenlerin içinde bir yerlerde saklanmak istemiş olabilir mi? Endazesi kaçmışsa kaçmış kime ne sözcüklerde yaşanabileceğini anlar mı insanlar?

Ne anlamı var...?

İçindeki bu yankının çarptığı duvar sensin. Sanki yankı olsan, ses olsan, dağ olsan ne fark eder ki? Unutmak için bağlanmış ipler gibisin hayata. Grisin. Fakat kırmızı olsan ne değişir ki?

Gecenin ve sabahın bir bildiği var. Öğretmeyecekler sana bekleme.
Sen de öğrenirsen bir gün kimsenin bildiğini

hiç kimseye öğretme... ama sakın öğretme

ne anlamı var?

.

Kayıp sahi'den Kayıp

2011-10-16T23:00:00.007+03:00

kimin nefesidir bu ruhumuza vurup duran pervane

çin'de bir yağmur yağar
iliklerinden dışarı üşür avrupa
çin'de bir çocuk ağlar

sadece ağlar...

kimin ensesidir bu ıslığımızda yankıyan
vasatın üstünde kırkbir bin kere yanar

sadece
yanar.

Bazen günlük tutamıyor insan...
Bin yıllık tutabilmekse bazenden biraz daha olağan...

Siz susunca yazıyor birileri, ben susunca nasıl cevval bir kalemsiniz...
Kendinizde değilken bendesiniz. Kendimde değilsem biliyorum ki sizdeyim. Okurum birazdan bir işarette kendimi... Fakat mühür bendeyken, dünyanın halâ bir öküzün boynuzları üstünde olduğunu iddia edebilirim mesela. Çünkü en az sizin kadar ben de bazen kendimde değilim. Ve bazen her zamandan biraz daha olağan...

Ha bir de şey meselesi var:

Kendim kendinde değilse ve sizde hiç değilse nerde dersiniz?

.

BENSİZ

2011-10-15T01:19:00.003+03:00

Yağarsa bir daha bulutuna dönmeyecek yağmurlar nasıl tutunursa ak döşüne bulutların, öyle tutundum yamacına cehaletimin…
Bilmeklerden korktum ve kaçık bir ilmek tarafından çok sonra fark edilen iler tutar ilmeklerden…
Kimi zaman kaynağını bilmediğim sular doldu ruhumun çatlaklarına. Bulut muydum, yağmur mu bilemedim… Bulutu düşündüm durdum ömrümün ilk yarısında, diğer yarısında yağmuru… Aslolan suyun kavuştuğu topraktı oysa… Görmeyen gözlerimden özür bile dilemedim.

Topraktan evvel buğdayı anlamaktan ekmeğin hangi çeyreğinde vazgeçer insan?

En korunaklı ve mahrem olduğundan emin olduğum odalarımın, kuş uçmaz kervan geçmez sandığım kış bahçelerimin aslında bir dört yol ağzı, bir yolgeçen hanı olduğunu anladığım oldu mu hiç?

Varlığımla nasıl uzuuun ve cesur bir domino dizgesinin tam ortasında durduğumu anladım mı hiç mesela? Peki, “tam orta” sözcüğünün ne kadar ortalama bir tespitten ibaret olduğunu?

Aynaya baktığımda gözlerimden doğru gören kalabalığı ilk ne zaman gördüm?
Ya da ruhum durgun bir suya dönmesin diye aklımdan geçirdiğim her şeyin birer su damlası olduğunu ve her bir damlamın bütün o yabancı bildiğim damlalarla elele bir çavlandan kayıp yok olduğunu fark ettim mi hiç? Damlanın yokluğu okyanusun varlığına denk düştüğünde, bir damla için ne kadar değersiz ve sıradan; okyanus için ne kadar paha biçilmez olduğumu gördüm mü hiç?

Her bir an ben diye diye çizdiğim bu resmin bütünlendiği ve karşıma bir yabancı gibi dikilip “siz de kimsiniz sahi?” dediği oldu mu?

Us yarılması dedikleri şey aslında ben yarılması = us karılması olabilir miydi?

“Ben neden eşsiz zannettim ki yıllarca kendimi?” sorusunu büyük ve soğuk bir bardak hayal kırıklığı gibi içtiğim oldu mu?

“Azıcık sayıkladım” dediğimde kimdi sayıklayan aslında, hiç düşündüğüm oldu mu içten içe?

Eşsiz değilim.
Işığımın elleri, aklımın elektrik direkleri ve ruhumun sesi nereye ulaşıyorsa o ölçüde kalabalığım.

Bu durumda bir şehir efsanesinden başka nedir ki yalnızlığım…
Ve bu "ben" dediğim, döküldüğü dudaklardan yayılan ve ırayan bir fısıltıysa

Ses siz değil midir iç im…

...

MAKASTAR

2011-10-02T13:33:00.001+03:00

büyük rüzgârlar gibi eser zaman
gün gelir hiç kimse bilmez adını
değdiğin bütün anlar yıkanır gider çağdan
ya kendin karışırsın
ya havsala karışır toz dumana

suyu çekilmiş ağaç neye benzer bilirsin
su nedir ağaç nedir bilmezken daha
ne pencere ne kuşlar varken daha
cıvıltıyı öğrenmemişken sesin
bir öteki eşik gibi geçebilirsin kendinden

yalandır

nefesin yokluğunu, sesin varlığını sanır
ve inan hayat seni ismin olmasa da tanır

yıldızlar ışığı söyler durur sonsuza
bi kapı çarpılır kalbinden doğru
gümbürtü faslında sesin piç kalır
bir öteki çiyser kalır kendine
büyük sevdalar gibi dellenir zaman
evcil dağlarını vahşi yankılar sınar
kapı kollarından çeker alırsın seni
kollar ayıkır kendine

yal-andır

kırmızı neyin varsa bağla kalbine
korkunu derdest ve sonra infaz et
köşelerinden kıvır eskilerini
kanat olmadıklarına kendini kandır
sonra savur ellerini zamana
çünkü ışık seni sensizken tanır

Betül Akdağ

одиночество умер

2011-09-25T23:42:00.005+03:00

Hanginize değdi benim yıldızımdan uçan tozlar bileyim diye bakabilirim yüzlerinize bir bir. O tek başınızla yürüyorken siz, hiç sebepsiz gülümsüyorsanız dünyanın en güzel resmisiniz. Bütün bu heyulaya -ki ona illüzyon diyor bilenlerimiz- bıyık altından gülüp geçer gibisiniz ya, çare yok siz de benim bahçemin meyvesisiniz. Daha demin bütün korkularınıza, bütün çektiklerinize, bütün kayıplarınıza, bütün yarımlarınıza, bütün olasılıksız düşlerinize esaslı bir çekme takıp düşüren siz değil miydiniz? Bu durumda siz de kadrolu bir temizlik işçisisiniz.

- Neredeydin?
- Bilmiyorum... Olmakla ölmek, görmekle bakmak, şimdiyle demin, gelmekle gitmek arasında bir yerdi. Ama ordaki ben değildim. Hiçbir yerin kapısını araladığımda yok olurum sanıyordum. Bilmiyordum o zamanlar bir büyük aidiyette yok olmanın aslında var olmak anlamına geldiğini.

Bir damla su nasıl düşerse denizlere
Öyle düştüm hiçliğin büyük rahmine
...

Yaşlı bir meydandan geçtim. Hiç bu kadar hiç olmamıştı gerçek. Her şeyin kalbi vardı ve ritimlerde ileri geri devinen tutunmasız bir ruhu. Yaşlı bir meydanda büyüdüm.
Uçurtmaların ipleri ellerimdeymiş gibi, hani sanki ellerim varmış gibi sahte bir kadırganın uğursuz geçmişi üzerinde tepinen çocuklar gibi büyüdüm. Ceplerim de yoktu zaten. Hiç üzülmedim.

Her zaman bir ağız bulamayabilir dereler bilirsiniz. Her zaman denize çıkan yol bu kadar belirgin olmayabilir. O zaman kendi kuytunuzdaki dereleri bulmanız şart olur işte. Denize ulaşan en coşkun su, size en yakın ve en uzak olandır çünkü.
Hayır, hayır ! Asla öyle mükemmel bir şey aramayın. Şelaleler, su düşleri olmasın imgeleriniz. Kurbağalı bir derenin sazlarında fısıldanıyordur ihtimal bilge sesiniz. Ne zaman ki gözleriniz kulak, kulaklarınız kalp, kalpleriniz ruh kesilir (emin olun özne-yüklem uyumsuzluğu gereklidir) işte o gün demlenir bizliğiniz. Ve işte o demler hiçliğin her şeyiyiz.

Gülümsediniz. Birkaç nefesin ederi olabilir bu belki.

...

Köpek kayboldu menzilden. Çocuklar ve cıvıltıları da. Geride bir kadının dünyayı uydusu zanneden sesi kaldı.
"İyiyim çünkü ben mükemmel olmalıyım. Bu nedenle böyle yüksek oktavlıdır iyiliğimin sesi. O nedenle böyle didaktik ve köşelidir sesim. Çünkü bilseniz ne çok bilirim. Aslında tevazumu bile köşelerimden bilirim. Başka türlü nasıl bilecektiniz bu tapılası öznenin öz şeysini?"

...

Ben hiç bilemedim sevgili kadın. Belki bilmek sizin sesiniz gibi bir şeydir: Didaktik ve dört köşeli. Tınınızdaki doğrusal çizgilerden belli, nereye gideceğinizi hep ve her koşulda bilir gibisiniz.
Bense simde kaybolmayı bilirim en iyi. Bu yüzden sizinkine benzer bir sesim hiç olmadı ve onlara öğretecek bir şeylerim...Demin şuracıkta oynaşan sokak köpeklerini sevdim hep bir de çoban köpeklerini. Ondan pirelidir ruhum. Sizin mis kokulu köpeklerinizin tıraşlı tüylerine dokunamam. Ürker benden sizliğiniz.

Bir üçgenin kenarlarını ezber etmeyi öğrenemeden tahrip etmiştim çeperimi sevgili kadın. Öteki türlü olsa benim de böyle metalik, didaktik ve köşegen olur muydu ki sesim?

Sustu sesiniz. Üçgenin hangi ezber köşesine gittiniz dört köşe odanızla?

Labirentteki biri için ne çok söz, haklısınız. Lütfen beni sessizliğinizde affediniz.
Bundan sonrası yok cüretimin...

Betül Akdağ

DELİ(L)

2011-09-19T23:42:00.004+03:00

Hiç sordunuz mu kendinize "kimdir yaz?"

Siz gözlerini anlama dikmiş anlam, az önce burada oturmuş olabilirsiniz. Bu camdan dışarı bakmış, bu deli sardunyaları, çimentoyu, dünyanın bütün saatlerini, bütün kilitleri, ismini bilmeyen her şeyi ve yol arkadaşınızı bir küçük salyangoz kabuğunun içinde bir sigara külü gibi zamana savurmuş olabilirsiniz.
İşte öyle bir şeydir anlam. Benim içerimi koklayıp dönüp dolaşıp size ulaşan ama sizde de kalmayan serseri mayındır anlam. Siz, dokunduğu yerlerinizi bilirsiniz sadece, bir de dirimi. Bellisiz bir adrese doğru savrulan. Taş değil, toprak değil, rüzgâr değil büyücüdür anlam. Bildiniz.

Ne çok borcumuz var bildikçe hayata. Nasıl ödeşir insan...
Nasıl ödeşir insan...?

Bütün eski benlerinizi aklamaya var mısınız? Aldığınız bütün nefesleri durlamaya, bütün ağaçları dünyaya iade etmeye var mısınız peki? Bütün ama bütün göz değirdiklerinizi sadece sevecenliğe boyamaya var mısınız?
Var mısınız kendinizi yok saymaya?

Bir meczubun sözleri zannedilebilir bunlar. Ederi bir kaç alaylı bakış, bir kaç cıks cıks, bir iki kahkahadan fazla olmayabilir. Bir bilenin kahkahasında yok olmak o kadar da eğlencesiz bir şey sayılmazmış aslında. Öneririm.

Üstelik kaçınız baktı bir delinin gözlerindeki içerden dışarı? Nasıl derin ve hızlı bir "yutulmuş pencere nefesi"dir o akış bilseniz.

...

Çok zaman bir işaretten fazla değilsiniz benim için. Ve çok zaman bir işaretten fazla olmadığımı bilmek ne iyi.
Bu alfabeyi kimse öğretmez size. O kendini dayatır gözünüze gözünüze.

Birer ilmek gibi birbirimizi örüp duruyor olabilir miyiz? Bilmiyorum. El yazımın eskisine benzemediğinden başka şey bilmiyorum. Birim olduğumu ise az önce farkettim: Eksi bir çıktığında ebcetim.

Betül Akdağ

YOKSA

2011-09-19T23:25:00.003+03:00

Bir çantayı nasıl tutacağımızı bile maymunlar gibi öğreniyoruz. "Yalpalayan, çekeleyen ayaklarımızın ihmal ettiği görevi, dilimiz, kalbimiz ya da ruhumuz yüklensin" olur mu?

Kuru bir yaprak düştü. Ne hüzünlü ve şiirsel bir yora...

Özür dilerim sevgili insanlık ama, seviyorum sizi. Hem de hiç bakmadan elinize bulaşana. Çünkü ancak bir kadın bilir af dağı masallarını. Çünkü affetmezsem sizi, dağımın yamaçlarında dar ağacı fideleri... Olmasın. Çünkü ziyan olmuş bir saç telinden fazla bir şeydir varlığınız. Hem de şu anda.
Neleri feda edebilirdiniz ulaşmak için huzura?
Dağınık cümlelerim affedin beni. Size neler yazacaktım kendime kalsam...
...

Bugün baktınız mı kendinize o vitrin camında yine? Telaş, kibir, utangaçlık, çaresizlik, kaybolmuşluk, merak, korku ve endişeyle yan yana yürüdüğünüzü gördünüz değil mi? Bir şemsiye gibi vefakâr bir şeydir oysa sevecenlik. Gözlerinize boş verip kulaklarınıza kulak verseniz duyacaktınız bu ağır yüklerin sebebini.
Vitrin camları diyorduk, sizi izler gibiydiler değil mi?

Değil.
Size bakıyordu onlar, çeki düzen vermek için kendilerine. Üzülebilirsiniz hemen şimdi, bir vitrin camının yamuk aynası olmayı başardığınız için. Oysa parlak ve şeffaf bir siz sunmaktan başka kötülüğü dokunmamıştı size.

Yoksa kendinizden mi çekindiniz?

Betül Akdağ

KUŞKUSUZ

2011-09-19T02:01:00.005+03:00

Öyle coşkun bir sudur ki kenarında durduğumuz, bazen sadece suyun çiselerinde bile boğulabilir insan.

Hiç kimse davet etmeyecek sizi içeri. Gözünü dikmiş size bakan bir pinpon değil ki zaman. İnanın umrunda değiliz o bilge katilin. Bu akış, bu eldivenleri kan kurusu tanrısal zaman ve kendinize atfettiğiniz bu yersiz önem bir yana, hiç kimse çağırmayacak sizi içeri. Bir gün, diğer her şey önemini yitirdiğinde, bütün sesler kesildiğinde, bütün telaşınız yerini bir derin uğultuya bıraktığında ve her şey muğlak bir şimdiki zaman hatırasına dönüştüğünde olacak ne olacaksa.
Sizi hiç kimse davet edecek içinize ama yine de buyuracaksınız eşikten içeri.

Çıkardığınız en anlamsız sesin bile bir yerlerde bir çığlık ya da kahkahaya dönüştüğünü bileceksiniz.
Şaşıracaksınız kuşkusuz.

Çıplak bir İspanyol dilberi sizin sesinizi ünleyecek mesela, bir vapur sizin korkunuzu haykıracak.
Ürkeceksiniz kuşkusuz.

Yüzde yüz hiç kimse bir kadın, babaannesinin saçlarını nasıl örerdi'yi anlatacak; sizin parmaklarınıza takılacak varlı vakitli ağarmış saç telleri. Her gün bir başka tohum defterinizi şimşir tarakların herhangi bir dişinde bırakacaksınız.
Bilmeyeceksiniz kuşkusuz.

Gölgeye çağıracak birileri sizi. Böyle yukarı kaldırdınız mı başınızı, anlayacaksınız baykuş olmadığınızı. Şükredeceksiniz huzursuz.

Birilerine çağıracak gölge sizi. Metalik bir ses fısıldayacak senliğinizi. Elleriniz değdiğinde birbirine, kirlenmemiş bir bahar iliştireceksiniz saçlarınıza. Bir derinlik büyüyecek sizden dışarı.
Büyüyeceksiniz kuşkusuz. Çünkü inanın, iç arıysa dış arı...

Betül Akdağ

UZAKLAŞIRKENDİ

2011-09-16T01:10:00.004+03:00

Az önce öğretmenimin yedi yaşına uğradım. Onun masumiyetini de koca ağaçlar örtüyordu. Pervazsız, çerçevesiz bir pencereydi an. İkinci katından hasmımın üzerine atlayasım geldi. Fakat olanaksızdı insanın kendiyle bu tür imtihanı. Düştüm.
Hayra yorulmadım.

Sarmaşıklar boyumdan fazla bilirdim. Bakmadan hallerine plastik ve buz gibi bir gerçekliğe gül rengi bir varlık resmediyorlardı.
Geçtim.
Bulutları hiçleyen yel değirmenlerine.

Ne çok ah alınmış ki hiçbir kaldırım taşı tanımıyor artık bizi. Eski bir soykırıma dokunuyor rutin yolculuklarımız. Közlenmiş bir şey tadı var zamanda. Eciş bücüş, tozlu ve çok hayasız. Belli ki öğrenecek çok cehalet var daha bu kitapta. Değilse neden dönüp dönüp aynı sayhaya çıksın yollarımız? Ve demek ki burdan sonrası yayan, tutulmasın hesabımız.

Nasıl da istemsiz bir uyağı var bu göz kapaklarımın. Çünkü hüzün, süngüsü düşmüş bir yarı hiç kimsedir bundan böyle. Olmayan buğdayını öğütür durur Himmet Ağa'nın değirmeninde.

Masum dilsiz bir dize ayak ucundan doğrulur. Fakat çoktan yazılmıştır ben hep on yedi yaşındayım diyen şiir. Ev yıkılmış, duvar örülmüştür. Orta halli şıngırtılardan ibaret birer düğümdür artık arı kuşları. Hayatı duman bellemiş bir yangın yelidir şimdi siz...

(Ah be Ayselim en iyisini sen etmişsin de, ben nerde sen nerde...)

Betül Akdağ

Nüfusa Kayıtlı Değil

2011-09-05T05:08:00.008+03:00

Zaman zaman derlerdi ya, hiç öyle değil. Yosundan bir pusula güneyi gösteriyorsa hep, ne ibre ne de pusuladır suç da suçlu da -kirletilmiş bir tarih bilinci başka şeye benzemez.

kaç kere şüphe edilse gecenin suratından

ve turaptan

ve saydamdan

şeytani bir izlektir billurun pırıltısı

bulunacaktır.

En çok ismini bilmezken acıtır göbek bağı. Doğaldır retinaya milatsız far, solungaca lav silahlar doğrultmak. Çünkü gözleri açılmamış bir kedi yavrusu sese yazar ışığı ve renkleri. Sessiz sedasız görse ağ iner seslerine.

Hayat imgelem hatası da olsa senindir. Kabulleneceksin elbet beyaza savurduğun kılıçta kurumuş kanı ve evet diyeceksin “kan kaçınılmazdır yüreğinde ırmağı olmayanlara”. Arınacaksın kendinden kendine doğru. Sonrası her mevsim iç içe geçen yaprak dökmeyen bir halkalı şeker…

Düşüncesiz, olasılığı sıfır yazılar yazmam bundan değil. Güneşe yanlış yerinden değmeseniz yanacağınız yok aslında. Korkularınız olmasa hayata daldığını bilirdiniz gözlerinizin. Sissiz bir ormana tahammül edebilirseniz, olanaklıdır hiç kadar hafif olmak. Çünkü aslında ışıktır sizi tek potada eritecek yegâne ruba. Baş dara düşünce, adından önce ruhunu kaybeder insan. Ne kılıç kalır, ne kan… Nişan tahtasına kendinizi koyun şimdi. Ve anımsayın: Ölüm bile adil değildir sevgi kadar.

İhtimal anlamıyorum sizi ve diliyorum ki anlamıyorsunuz beni. Çünkü Jüpiter’e bile değişmem ruhunuzun daldığı denizi. Çünkü benim nişangâhımdır hecelerimle daldığım o yar. Üzgünüm okudukça biraz daha bensiniz. Harcanmış söz değil, bileceksiniz.

Su âlimdir ateş zorba öyle mi? Siz sol gözünüzü sahi peyderpey mi kaybettiniz?

B.AKDAĞ

GEÇİŞLİ ŞİİR

2011-08-27T05:58:00.012+03:00

(öznesiyalancıbirağaçkurduolan)

_M_

yedi vadi geçtim geldim marifetim yok

güneşi sesledim geldim ay bilen im yok

baktım gözlerinize mah sundur diye

denizleri içtim geldim hiç tuzunuz yok

uçurtma kervanıydı rüzgârın ardı

harf be harf betim betim ünledim gel dim

çin seddi kurdular özün uçurumuna

karınca kararınca kum bildim geldim

derdim derdiniz derdim, aynaysa bir iz

yolu sizden, tozu bizden, izi şiirden bildim

bi şeytan üfleyince melekten nefesini

şiir tozudu, yol edip -kurdum-an bildim

kurşunun dili ucunda bi şeyler vardı

burnunun direğinde sızımızı dinledik

aç biilaç üstelik birinci derece zanlı

kahvesiz telveyi biz köpürünce belledik

_NAN_

aklımız ak patiskalardan kördü

budadık yıldızların küllü yeşillerini

dolunayın elini yüzünü yıkadık

bi çamaşır ipi gerdik yolaktan doğru

dört kere biter oldu sevdanın rengi

ağın sesinde çıtır çıtır yürürken hayat

akışkan zamandan içre uyuyan dağa baktık

demli bir çay olsa ayna, uyandırmaya kıyardık

çanlar çeki düzen bile sunardı sahiplerine

iris boyunda naneler sulardı hayrat

unut yüzyılı, güz yılı, günü, saymayı unut

toprağın şarkısı değsin ayak parmaklarına

dinle durmaz şerarenin sesindeki kırılma

ensende devinip duran bu ışıklı heyula

üstelik mintan eylemiş ahit hazretlerini

susan hiçbir şey susacak kendini elan

boğuntu dediğin tellal adımlayınca içini

kalk ve tünelin gözüne dikil korkmadan

sana hiç söylenmedi mi ilk düştüğünde sudan

bil ki bildiğin kadar içine düşersin devin

_T_

bu çalan saz ben değil im ey hava

ihtimal birileri nota süzüyor aklından

bizden başka hiç kimsenin duyduğu

bu sesin boşluğu değilim inan

titreşen otlardır veya hut büyüsüdür ormanın

ufkun üstüne titreyen kirpik uçları belki

düşünme bunları göz değer havsalasına

halkalarca adım adım yürüyorsun ya

son basamakta bir atla pazarlık yapma

inan oluru yok insan- keşke kurtarsa

düşsün foyası bu sırrın deyip vurursan

nafile yoklanırsın ölümün huzurunda

hem değil mi uykunun her eşiği

nükte-dan bir intihardır hayata

nefes alın nefes alın çok nefes alın

tanrı dağının eteği ciğerleriniz

kalbiniz bulut tarlası, ruhunuz mera

esenlediğiniz an vergisidir aynanın

dirliktir aklınızın aklıma değen yeli

umurum kanatlı bir kırk haramidir

bi buğday meseli anlatır durur

harfinden eksildikçe çoğalan zahir

demincek bir çığlık çizdi resminiz

sahiden bırakalım bu boş lakırdıları

görün hangi coğrafyada kırmızıda geçtiniz

neden çoğalır sandınız mezar taşları

kimden doğru dul kaldınız bir akasyadan

hangi suyun kehaneti bilmeden içtiğiniz

çıkın dışarı ve lütfen boş olmasın eliniz

bi buğday tanesinden zahmetli değil

içinizin tenhasından çaldığınız o beliz

sonrası çimen ve çiy

sonrası gen işlememiş zanlı bir sebep

sonRası sarnıç bakışlı bir dilsiz

sen pirince anlat rüyalarını

sularsız kalır da geçmez taş içre bir iz.

Betül Akdağ

Seyyare ve Işığın Buğusu

2011-08-17T18:29:00.011+03:00

Oralardan çok ve çoktan geldik de geçtik. Hatta ben bile değildim gen, yoksa bu boğazımıza kadar battığımız suyun ne gereği var?Kimse kimseyi bir şeye dönüştüremezken hem de.

Bremen mızıkacılarından en sahicisini seçtik. Payladık. Saçma seslere boyadılar gerçeği diye ve saçma sapan gerçeği müziğe…

Kapıyı hiç çalmayabilir de postacı şimdilerde. Ve kapı zilleri sahiden masumdur. Fakat tanırsınız bir bekçiyi düdüğünden, dağda, kırda, bayırda. Ne işi varsa orda?

Ateş her daim akar biliniz. Çünkü şüphesiz hamakların da bildiği gizli bir şey var. Ve çamurdan yaratılmadı Uzza. Belki yağdırdı yağmuru ve ıslanmaktan gocunmamayı da ama

ziya(n)sız bir yol yazamadı lava.

Durmayalım, dolduralım kafataslarımızı dört yol ağızlarının olma-yan cehaletiyle. Aşina gelecek size bu yollar. Bir teyzenin elinden tutup geçirdiğiniz yüksek merhametiniz var ya, aslında olmayabilir de yokluğun herhangi bir katında.

Kimse ermez ruhun anına -eskirse zaman bu bir. Ve kimse bir göz odanın kokusunda aklanmaz.

Konuştuğunuzu biliyorum içten içe. Karmaşık bir dilin sarmaşığı kadar romantik olabilseydi keşke DNA. Huysuz evet... Fakat ne var! Ne var nakışlanmış da olsanız böğürtlenlerin kanına. Yanan saki gördünüz mü hiç sahi? Hayır hayır, hiç de dağınık değil doğa.

...

Sese ses diyenlerin imgeleminden neden mi hep şüphe ettim? Size ne diyebilirim hem de hiç gocunmadan ve bilirim özür gerektirecek bir şey değildir bulunmak. Çünkü kamaşma tanımlamak ister ve tanımlanmak. Değilse nasıl bilirdik kuantum çaresizliğimizi diyebilirim. Üstelik kimsem, hem ben ve hem tanrı diyebilirim, üzgünüm içinizdeki bu ince sazdan; sizi yaratırken biraz şaştı terazim.

Çağ akışkan ve kırmızı bir nehir artık Afrika’nın hayalet memelerinden sağılan.

Erguvanların bunla büyük alakası var... Ama siz taç yapraklarının hep aynı yere varan yollardan ibaret olduğunu nasıl göremezsiniz? Demet demet avuçladığınız bu kan erliğiniz. Ve sizin eseriniz bütün damalı karolar. Tabii ki en fazla akasyaların günahı var ve siz halâ her şeyi birkaç takım yıldızdan bilirsiniz. Kristal tıngırtıları dinlerken dünya, derelerin ortasında çelik çomak oynadınız. Gördüm ben. Hangi yola girsek karşımıza çıkmalarında belki dönek bir anlam var. Ve artık eksi ikiden ibaret tetiklenmeye değer fay hatlarımız.

Aklına kuş göstermektir yaşamak. Bileceksiniz.

Ve cevval ayaklarımız O rh pozitif bir ülkeden doğrudur artık. Fakat sizin teraziniz ve temiz? Beni şaşırtmadınız. Hayli günümsersiniz.

Sizin kitabın suru üflendi burda. Saydık saydık ve atlara su verdik denizlerin yanında. Upuzundu kollarımız yoksa nasıl kokumuzu alırdı teklerimiz? Bu her şeyde gördüğümüz kadarmışız biz. Bu her şey gölgemizle bedenlenen bir utangaç anlam değilse nedir? Şimdi bir de kendi göksel her şeyiniz meselesi var. Aman beni oralara getirmeyiniz.

Size soracak sorularım olsun isterdim. Ayaklarımız altında sudan bir gerçek, üzerine bastığımız saydam ne varsa sizden gelsin isterdim. Taşlar ve kuşlar ve hatta cinnetim dâhil.

Bakın bizi kandırdılar diyorum. Onlar kadınları öldürmüşlerdi putlardan önce.

Bir kere görseydiniz içinizdeki sonsuz şerareyi, bir kere çıksaydınız bilginin ayaklarıyla rasgele rotalara, bu eksik formüller beni nasıl çözmüş dağıtmış diye kapısına dayanırdınız kendinizin.

Ve siz bayım, siz efendiliğe memur edilmiştiniz. Makama hıyanetin ispatı değilse nedir kanayan dünya.

Çapınız kın kadar, kılıç hiç değil.

Şimdi neandertal hiçliğiniz bir yana, sizi anlamadığımı söyleyebilir misiniz?

Betül AKDAĞ

DERKENAR

2011-08-02T01:30:00.008+03:00

imgelem çamuru zaman çekil aradan

haya ve tını zehirle kardeş bu defa

-I-

değdim demin eprimiş bir anınıza
bütün sözcelerde sizi buldunuz
usuldan değerek başkalarına

ihtiyar anlamın körpe ayak izleri
kenarın topuk dikeni oldunuz

şıp diye buldum onu hiçlerde ama

bulamadı anlam beni karnında

pirüpak bir an var hepimiz için
onun da yüzü gözü toprak tozunda

tabânın nadide ölü diyelim ona
ya da belki çorağın onurlu dölü
nasılsa düşünmeyelim bunu da

-II-

bu hale sizden ve size değildir
ve bu imge ne de bizden ve bize
oluş kadar hırpani değildir ölüş

ve de ilki kurşunlanmış bir çift göz
ayakaltı, akıl kiri, ruh eskisi değildir
hatta eslerinizde tıslayan gölge
bile sizden bin yıl filan eskidir

saçmalarımı erittim kurşuna
sıcağı imgenin kulaklarına
midası sağır bir şarkıya döktüm
ayıkmadınız bi türlü saygısız uykulardan
ben durladım özümü sizcelerden

uykunun eşitlerinden kuyuma sızdım

süslenmemiş bir kenardım

haksızdım.

bana değmemiş nefes kadarken bu an
yakılmamış bir doku uzağımda

bilgecehaletiruhiyenikinci ahh
sonsuzluğa çok sonsuz var mı daha?

Betül Akdağ

bir gün gelir

2011-07-13T04:29:00.004+03:00

RUH MOLEKÜLÜ

2011-07-10T05:28:00.014+03:00

Ruh Molekulu 12.04.2011 from okyanusum on Vimeo.

RUH MOLEKÜLÜNE DAİR

DÜŞ

Neydi bu?

Bir iç denize, alt bilincin fraktal arketip denizine düşmek?

İşlemciye yetkisiz müdahalemiz esnasında işlemcinin ekran koruyucuyu devreye sokması “auto protection”?

İmgeleme dokunmak? (Gaybın anahtarları neden şairlerin ellerindedir? Şairin içeri bakan bir üçüncü gözü mü vardır?)

Gaip yani bilinmez olan, yani en az gördüğümüz yani en az baktığımız tek yer kendi içimizdir de, gaybın tuğla ve çimentoları da zaten kendi bizzat kendi elimizle tedarik edilmiş değil midir? Sarmal… Sarmal… Sarmal değil midir eylem?
Bir yapı taşı koy -bir an yaşa mesela. At heybene kendi iç uzayında yani gaybında yerini bulsun. O gayba bakarken yeni bir yapı taşı koysun bu yeni sen. Bir diğeri, bir diğeri daha derken… Tam bunu düşündüğümüz anın arketip havuzundaki yansıması da bir DNA sarmalı olsun mesela. Olmaz mı? Neden olmasın? Herkesin düşsel renkleri kendine…

Neydi bu?
Realiteyi içeri çekerken bir filtreden geçirmek, yani en güzel olana yani düşsele evirmek mi?
Bütün edinim ve edimlerimizi en içerde nasıl içselleştirdiğimizi ve/veya legalize ettiğimizi anlamlandırmak mı? Boyamak, süslemek, bezemek mi atalarımızdan elimize bulaşan kanı?

REALİTE

Fakat ya şu DMT adındaki sözüm ona Ruh Molekülü “dreamy magnificient tours” adında bir kitlesel uyuşturucudan ibaretse? Ya en modern dinimiz kişisel gelişim ise? Ve yeni imamlarımız OSHKRİSHVEDIJEFF isimli kutsal sentez kitabını binlerce kere kaleme alan, bir daha bir daha bir daha yorumlayan hatta bir süre sonra bazı ayetleri kendilerinin sanan sevgili iyi niyetli kişisel gelişim uzmanlarımızsa?

40 yıllık realiteyi 20 yıllık düş-yaşama; 20 yıllık düş-yaşamı 40 yıllık realiteye mayalasaydı insanlık, hani yani mesela küçük bir tersinmeyle 40 yılımız düşlerde, 20 yılımız realitede geçse, değil bu anda elimin altındaki klavyeyi, tekerleği bile icat edebilir miydi insanlık? İşte bir paradoks daha: Bu kadar teknoloji olmasa o kadar renkli düş görme şansımız olabilir miydi? Taş devrindeki insan şu malum nöro-kimyasallardan günde üç öğün tüketseydi mesela, Nazım’ın imgeleminden makineleşmek üzerine bir şiir çıkabilir miydi söz gelimi? Dahası hem düşten hem de realiteden olmaz mıydık büsbütün? (Malum, sütlü kahve artık ne süttür ne de kahve.)

Ya da, kafası çalışan ve okumaya-yorumlamaya-sorgulamaya üşenmeyen azınlık için böylesi açılımlar “Pardon kardeş, sizin ütopyanız beyninizin içinde bir yerlerde, TOPLUMSAL BİR VARLIK OLARAK BİREYİN SORUMLULUĞU SALONUnu geçin EMPERYAL locasının hemen yanındaki EGO morgunda. Sömürü sistemleriyle değil sizin sorununuz, adresin yerini tespitte. Ben demiyorum yahu, bilim diyor. Efendim ne dediniz? Yandaş akademia mı? Ah ne büyük paranoya… Hadi girin kendinizden içeri. Lütfen bu döviz, pankart, manifesto, protesto ve hayır’larınızı da yanınıza alınız” değil midir?

Bu “öze dön öze dön öze dön” çağrısının altında “orda kal orda kal orda kal orda kal” subliminal kodu da yer almakta değil midir?
İnsanı bir bitkiden veya bir hayvandan ayıran tek özelliği olan bilinç kifayetsiz kalınca don lastiği gibi içe mi kaçmaktadır?
...

Kabaca videonun semiyotik kurgusuna da bakalım isterseniz:

Görseli dört eşit parçaya ayırdığımızda:

a) İlgi çekici ve bilimsel bir giriş. Doğa motifleri doğa sesleri ve görsel bir şölenle çekici kılış (akıl işi). Masum ve ilkel ve az gelişmiş ve cahil halkın alışkanlığı olan bir içeceğin süper kriptonite dönüştürülüşü.

b) Tepki ve merak uyandıracak bir nöro-kimyasal madde analizi. Yaratılan “İyi ama uyuşturucuları legalize ediyorsunuz kardeşiiim” öfke tünelinden içeri sızış, mantık zeminine oturtuş, binlerce yıllık doğruyu sarsıp üzerine yeni doğruyu (!), inşa ediş yani “yükleme”. Hepsi ak saçlı, yaşını başını almış ve saygın görünümlü- henüz araştırmadım ama akademik birer unvanla etiketlenmiş- insanların ağzından çıkan koca koca laflarla tabii. (Tiplerin fiziki görünüş ve beden dili analizi apayrı bir tartışma konusu zaten.)

c) İç-iç-iç-iç-iç….ve bu içeriyi allayıp pullayıp bayram şekerine dönüştürüş. Fraktal illüzyonların hipnotik etkileriyle kurulan bina destek kirişleri.

d) Tanrı, üstün yaratıcı, tanrı, tanrı, tanrı…. Ve en büyük bomba “toplumun iyiliği için bu otlardan faydalanmak.” (Eyvah içimize barış getirecek birileri!!!!)
Sonunda da insan sağlığı için kullanılması gibi yüce ve bilimsel bir bitiş. Yesinler sizin sandviçinizi :)

Biz dinden girip bilimden çıkmak için binlerce yılımızı harcamıştık, elin oğlu bilimden çıkıp dine girmeyi 73 dakikalık (evet numerolojik olarak Babil'den girip Pisagor'dan çıkabiliriz ama mesele bu mudur?) bir videoyla başardı. Tabii bunu bilimin olanaklarıyla yapıyor olması çelişkisine değinmek tu kaka.
…

Sevgili -tek tornadan çıkmışçasına tutarlı- kişisel gelişim uzmanları,

İnsanları dünyada olup bitenlere duyarsız birer “köküne dolaşan sarmaşık” ya da daha amiyane tabirle “omurgaya yürüyen dönmüş kıl yumağı”na çevirdiğinizin farkına varmanız için özünüze mi yoksa pencereden dışarı mı bakmalısınız sizce?

Bu videoda kaç kez “iç ve kendi” sözcüğü geçtiğine dikkat ettiniz mi? (Dünya-barış-sevgi sözcüklerini günde sadece 1 kez ve sadece fısıltıyla yinelesek ihtimal daha insancıl bir çıktımız olurdu.) Sözde kodlar-üstü düşündüğümüzü sanırken kodlanmış olabilir miyiz?

Bu bütün holografik heyulayı gördüğü anda bütün dinsel öğretilerin çöktüğünü fark edip Marx’ın elini öpmesi gerekirken, Tanrı’ya ya da adı her ne ise üst bir varlığa inandığı çıkarımı yapan sözde bilim insanlarından bahsetmeyeceğim bile.

Ama siz yine çok haklısınız elbette. Bu benimki de ne yetersiz bir durum, meditasyona uygunsuz uyanık bir zihnim var heyhaaaat. Üstelik feci halde isyankâr. Ah bunu bile “bu dünyayı yemiş bitirmiş, Nirvana’ya ermiş” ses tonunuzla söylüyorsunuz ya, yerim ben sizi. Neyse nasılsa beni içerde bir yerlerde pembe gök kuşaklarında affedersiniz. Bense sizi affedebileceğimi sanmıyorum.

Orda bir yerlerde bir çocuğun organlarını çalıyor biri.
Haydi içimize dönelim.

Ama ölüyor çocuk!

Bu acıyla baş etmek ne zor şey. Hadi içeri..
İnsanlar diğer insanlar tarafından katlediliyor.
Canım abartmaaa, dön içine
Edilgenleştikçe teslim ediyoruz insanlığımızı karanlıklara
Adam sen deee var nasılsa bir başka realite
Hem sana çok yakında tam içinde
Ve hem de inanmiicaksın free wareeeee.

Evet işte aynen öyle… Free veriyoruz adamlığımızı…
...

İçimde ve içlerinizde dönendim durdum hiç yunak görmedim ben.
Ama dışarısı sunaktan geçilmiyor güzel kardeşim…

Kaçılacak en karanlık yer bu bütün cinayetleri işleyen insanlığa dair ortak paydanın durduğu tek yer: İçerin.

Ve inan bana senin fraktal kendini kandırışların otamıyor dünyanın yarasını.

Demem o ki;

1. Sarhoşken devrim, uçarken evrim olmaz.

2. Düşler ve gerçekler ayrı ayrı yaşar.

3. Nerde yedinse orda yelleneceksin.
(Aramıza hoş geldiniz efendim o dediğim yer tam olarak realite.)

4. Çık dışarı insanların korkularından ve boşluklarından ekmek yapmayı bırak.

Kuşlarla konuş, çiçek ek, bir şey üret, salt kendini değil bütün insanlığı sev, hiç olmadığın kadar uyanık ol, gözlerini aç, katilini gör ve atalarının sana bıraktığı şeyi koru:

Kalan insanlığını.

Şimdi,

Sarmal döngünün sürekliliği adına yeniden

DÜŞ

Dön içine bak bu satırlardan sende kalana.
Ama çok da kalma orda aziz kardeşim. Sana ihtiyacımız var dışarıda.

Dipnot:
Yer yer kabalaştım haklısınız. Öfke tünellerine ihtiyacı olan sadece modern imamlardır mı sanmıştınız?

Betül AKDAĞ

HASRETİNDEN PRANGALAR ESKİTTİM

2011-06-29T01:13:00.003+03:00

'Lena Chamamyan

2011-06-15T00:23:00.000+03:00

HAr VARMIŞ HAr YOKMUŞ

2011-06-12T13:46:00.006+03:00

bıraktı gölgeleri ellerinden

oturup zamanın gözüne baktı

gecenin sağrısından çekip alırken sesi

katlandı, düğümlendi, parçalandı

uzak evlerde sönen lambalar gördü bunu

tozlanmış yağmurlar

turnalar gördü

parçalayıp bütünledi kendini

küften ve pastan ibaret bir şey -ler içti

eskinin sekilerinden koparırken derini

yıllandı, yarımlandı, hırpalandı

sandığınızda naftalin kokusu gördü bunu

salonda dikilip duran hiç kimse gördü

derken kırıldı ışıklar kâğıdın sahanına

uzak bir olmak boğdu yalnayak umutları

kısa çöpler kırarken servileri

ateşin kehanetini çınladı hece

ve hem nasıl uluorta

ve hem kaç kere

gölgesi yedi boğumlu hiç gördü bunu

bir gölge, bir kuyu, bir kanat gördü

anlatılamaz kuzguni saydamdı gece

hani bilmese insan yoktanlığını

bu rahmin karanlığıyım sanırdı

kurardı zembereğini çarpan kapıya

iner giderdi şiddetin bağrına

fakat düştü, oysa boyandı kana

kutsanmış dönendi durdu boşluğa

sislere karışmış korku gözlerle

titreyen camlara sonrayı yazdı

incitilmiş bir tanrının rüyası gördü bunu

inceltilmiş bir riyanın tanrısı

har varmış har yokmuş yanarken için

külün sancısını başkası gördü.

Betül Akdağ

BİR ŞİİR SAVUNMASI: CHARLES SIMIC

2011-06-04T23:39:00.005+03:00

2000 yaşında bir şairin itirafıdır

“En iyi şiir kendini insan gülmecesinin tam ortasında bulandır.”

iddiasında bulunuyor Charles Simic’in 2000 yaşındaki şairi.

“Bu sonsuz karmaşa içine saplanıp kaldığımıza dair daha güvenilir bir gösterge olamaz.”

Ben daha sümüklü bir çocukken, ismim Ovid, Horace, Catallus, Sextus Propertius ve Martial idi. Uzmanlık alanım, ciddiyi önemsizle, uçarıyı yüce gönüllüyle karıştırmaktı. Tanrısal bir baş belasıydım. Şöyle dizeler yazdım:

Koltuğuna otururken o, hemen bul bir tabure

Çıkar terliklerini, o zarif ayaklarını uzatsın diye

ya da:

her kim saymak istiyorsa

yatağınızdaki aşk oyunlarını

sayabilir bütün yıldızları da

başınızın üzerinde parlayan

ya da her kum tanesini

Afrika’nın çöllerinde kavrulan

Robert Burton “Bir metropolitin altı üstüne gelse, bir kraliyet ordusu yenilse, bir yenilmez donanma batsa sulara, yirmi bin kralın canı çekilse, yeğdir küçük parmağına bir halel gelmesinden.” diyordu- ki bu benim de ilkemdi. Her yeni değersiz zorba hükümdara övgüler düzen, fetihlerinin çetelesini tutan, barbar katliamlarını göklere çıkaran, savaşta ve barıştaki eşsiz bilgeliklerini öve öve bitiremeyen muhtelif lafebeleriyle ise hiç ilgim yoktu. Zenginlerle, güçlülerle alay ediyor; arkalarını döndükleri anda kendilerini boynuzlayan kadınlarının dedikodusunu yapıyordum. Tanrıları bile bağışlamadım. Kavgacı, sarhoş, kindar ve bunak eş takasçılarına çevirdim onları. Roma sokaklarını -genellikle sarhoş bir halde- arşınlardım gün boyu. Binlerce kez aşka düşüp ayıktım. Yeni aşkımın eşsiz erdemlerini ve en şehvetli detayına kadar her bir sapkınlığını bütün dünyaya anlatmayı başaramadığım hiç olmadı. Sonra başım belaya girdi. İmparator, içimizden birini ülkenin bir ucunda, tanrının bile terk ettiği bir cehennem çukuruna daimi sürgüne gönderdi. Resmi ahlâk muhafızları halkı -kendi deyimleriyle- “kutsal saydığımız her şeyle alay eden küstah bir sefahat çağrısından başka bir şey olmayan lirik şiir”e karşı ikaz etme fırsatı buldular.

Elbette ki bu küçümseyişlerden devletin vakarını ve kiliseyi korumakla meşgul olan kiralık resmi methiye düzücülerden hiç kimse rahatsız olmadı. Sappho, Anactoria’nın güzel ayağını, ışıltılı bakışlarını ve yüzünü, savaş arabaları ve şaşaalı zırhları içindeki Lidya ordularına tercih ederek şahsi kaderini kabilenin akıbetinden üstün sayma deliliğini başlattığından beri, samimiyetinin yüceliğinden dolayı lirik şiir zan altında kalmıştı.

Doğrudur. Beni şiire başlatan da bu tür bir saygısız aşktan başka bir şey değildi. Otoriteyle dalga geçme arzusu, tabuları kırma, çıplak bedenleri kutsama arzusu, tanrı yoktur diye bağıran birinin nefesinde melek gördüğü iddiasında bulunma arzusu vs. vs.

Trajik ve komik kavramlarının sarmal ve iç içe olduğunu keşfedince keyiften dört köşe oldum. Aklımın bir köşesinde hep “baştan çıkarma” vardı. Söylemlerim bu yolda sürdü gitti: “Sevgilim çıkarırsan gömleğini ve izin verirsen dilim tanışsın seninkiyle, güzelliğini överim şiirlerimde ve ismin var olur ebediyete.”

İşe de yaradı. Lirik şiir, yüzyıllardır süregelen büyük bir çabadan başka bir şey değildir: Ölümsüz ruhlarımızı edep yerlerimizle hem dem etme çabası.

Karanlık çağlarda, her yer diz boyu çamurdu ve sıradan insanlar geceleri kirli yer yataklarında yatarlardı. Tepelerinde tavan kirişlerine tünemiş horozlar ve tavuklarla; çocukları, domuzları, koyunları, kedileri, köpekleriyle kucak kucağa ve huzur içinde uyurlarken, sadece atlar ayakta uyur ve kafalarını pencereden çıkarıp şairleri kollarlardı. Soylu hanımlar ve beyler gibi taşralıların da yüzyıllardır, birkaç monoton Gregoryen şarkı ve zor hayat koşulları ya da hava durumu sohbetleri dışında eğlenmek için yapacak fazla şeyleri yoktu. Sizin şu tipik şair yalnız, cesareti kırılmış, bitli bir keşişti. Kırsal alana düşmüştü. Her gece bazı zenginlerin soğuk şatolarında birkaç ekmek kırıntısı ve üzerinde uyuyacak bir küçük saman yığını için dileniyordu. Gösterilen konukseverliğe teşekkür etmek için müstehcen aşk şiirleri, dindar aziz destanları, içki âlemi şarkıları, cenaze ağıtları, sadık eş şiirleri, Kral ve Papa hakkında sinsi taşlamalar yazdı. Bu sırada masada bulunan sarhoş ve tehlikeli tayfayı güldürmeye olağanüstü dikkat ediyor ve hatta kendi aç, üşümüş, perişan ve üflesen uçacak görüntüsüyle masadakilerin gözlerinden yaşlar getiriyordu:

Ah orman bülbülünün tatlı sesi- o da kaybetti barbutta poturu, pelerini!

Sefalet ve gözyaşları içinde dönüyorum yanına

Döndükçe gücü tükenen bir erkek geyik gibi

Ana fikri anladınız mı? Ah taktığım maskeler, sahte kimliklerim, dünyanın bütün sahtekârlarının bir araya getirdiğinden daha fazla. Ben boynunda yağlı urganla can veren şu adi suçlu Villon’dum; eyerinin üzerinde horlayan Aquitaine Dükü IX. Guillem’dim; ben bazı düşünürlere göre aslında adı başka bir şey olan Shakespeare’dim; insanlığı yirminci yüzyılın dehşetine hazırlamak için cehenneme birinci sınıf bir tur ayarlayan Dante’ydim ve diğerleri.

En abartılı öykülerimden biri, 1566–1618 yılları arasında yaşamış olan, hayatı ve kariyeri Elizabeth Dönemi şiirleri antolojimde betimlenen Thomas Bastard’a aittir:

Değersiz bir yaşam sürmüş olan kasaba rahibi Bastard, ilk kitabını 1598’de yayınladı. Kitabıyla çok alay edildi. Bunu kaldıramayan Bastard aklını kaybetmiş olarak Dorcester’da bulunan borçlular hapishanesinde öldü.

Benim hayatım Kostümler Tarihine benzerdi. Bir zaman pudralı perukalar takar, camdan bir landoya biner, iki düello arasında gömleğimin manşetine klasik tedbirleri ve yasakları öven soneler karalardım. Başka bir zaman, darmadağın saçlarımla gerçek ya da imgesel bir barikatta dimdik durarak cesaret naraları atan ve şairlerin dünyanın onaylanmamış kanun koyucuları olduklarını iddia eden bir devrimciydim.

Kendi kendinize “bu ne cüret” diyor olmalısınız. Ha ha! Amerika maceralarımı anlatayım da görün.

Colomb İspanya’ya döner dönmez şiir yazmaya başladım. Yenidünyanın ikliminden olacak -güneyde sıcak ve nemli, kuzeyde rüzgârlı ve soğuk- bu geniş gizemli arazilerde yıllarca doğru dürüst tek bir şiir yazamadım. İlk kâşif ve göçmenlerin ufuk çizgisini geçer geçmez Çin’e düşüleceğine inandıklarını hâlâ kaç kişi anımsar sahi? Fransız Nicollet bile, Kuzey Amerika bozkırları bitince, birkaç yüksek düzey Çinli ile oturup çayını yudumlarken uygun giyinmiş olmak adına Paris’e gidip kendine çiçek ve kuş motifleriyle bezenmiş Çin ipeğinden bir giysi edinmişti. Öyle ya da böyle bu uyurgezer halimden uyanmam ve sahiden nerede olduğumu anlamam yıllarımı aldı.

El Dorado ve Yeni Kudüs’ü unutun gitsin. Ormandaki şeytanı ve onun yaktığı ateşin etrafında anadan üryan dans eden ahu gözlü büyücüleri unutun. Doğunun baharatlarını ve mücevherlerini de unutun. Buralar zamanın kararttığı fabrika duvarlarıyla çirkin küçük şehirlerdi. Kalabalık kadın ve erkek yığınlarının üşümemek için birbirlerine sokularak, dizlerini karınlarına çekip karafatmaların cirit attığı yere başlarını koyup kıvrılıp yattıkları gecekondulardı buralar. Burası yalnızlığı sevenlerin, egzantrik tiplerin, kötü şairlerin ve pek çok yenik insanın barındığı köhne pansiyonlardı.

Yeni Dünya ne de çabuk yaşlandı. Poe, Melville ve Hawthorne’a göre bu zaten insana diri diri gömüldüğünü hissettiren bir şeydi. Kahramanlarının gözleri çoğunlukla fersizdi. Duvarlara bakıp duran Bartleby1 gibi kadere boyun eğmiş ve yılgındılar. Ralph Waldo Emerson ve onun gibiler içinse Amerika hâlâ gerçekten keşfedilmeyi bekliyordu.

Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi 1776 yılında yayınlandı; edebi bağımsızlık bildirgesinin yayınlanması ise 1840’ları ve Emerson’un makalelerini beklemek zorunda kaldı:

“Şair, canlı cansız her şeyin gözü kulağıdır. Şiir ilahi olarak atanmış bir medyumdan başka bir şey değildir. Tanrı direkt konuşmaz, bizlerle ipuçları, işaretler ve etrafımızdaki nesnelerin algılanmayan benzerlikleri yoluyla iletişim kurar.” diyordu.

“Bilgeliğin değişmez işareti, evrensel mucizeleri görmektir. Maalesef gündelik Amerikan hayatı bir fırtına gibi esiyor ama bir dil bulmak için çok yavaş. Tanımladığım şairi boşuna arıyorum.” diyerek sözü bağlıyordu.

Fazla beklemek zorunda kalmadı. Bu sözler ağzından dökülür dökülmez, “Dünya üzerinde yaşayan bütün halklar içinde Amerikalılar bütünüyle poetik doğaya sahip olan tek ulustur” ve “aslında Birleşik Devletler başlı başına bir şiirdir” iddiasıyla Walt Whitman sahneye çıktı.

Kendi kendime bunu nerden bulduğumu sordum.

”Yapacağınız şey şudur” diyordu Whitman “Yeryüzünü, güneşi ve hayvanları sevin; zenginliği hor görün, isteyen herkese sadaka verin, ahmaklardan ve delilerden yana olun… zorbalardan nefret edin… okulda, kilisede ya da herhangi bir kitapta size öğretilen her şeyi yeni baştan sorgulayın, ruhunuzu aşağılayan her şeyi reddedin böylece bütün varlığınız muhteşem bir şiirden ibaret olacaktır.”

Açıkça söylemeliyim ki Amerika’da kendimi evimde gibi hissettim.

Whitman’ın hayali iyimser çerçevesindeki Amerikalı şair bize “en aşağıdakinin, en yukarıdaki kadar kutsal olduğunu” müjdeleyen bir şairdi. Her şeyin içinde keşfedilmeyi bekleyen bir hakikat vardır. O şairin dizeleri bütün makineleri ve sistemleri aşağılar. Bir ağaç kurbağası ve bir karınca aynı derecede mükemmeldir. Başını eğip katır kutur ot yiyen bir inek, bütün heykelleri gölgede bırakır. Gözden kaçırılmış, önemsenmemiş ve yasaklanmış her şeyin şiirini yazmayı önerir. Edebin kısıtladığı bütün çığlıkları ve barbar haykırışları, dünyanın tavanından duyulsunlar diye özgür bırakmak niyetindedir.

Whitman’ın en büyük poetik icatlarından biri de katalogdur. Uzun şiirlerinin temelinde yatan, tanrısal bir her şeye vakıf olma, herkesi anımsama, bireysel uğraşlarını ve kaderlerini bilme tutkusudur. Bilinen büyük kahramanların sayısının bilinmeyenlere denk olduğuna ve hepsini bulup onlara isim vereceğine dair temin eder bizi. “Brooklyn’i Feribotla Geçerken” adlı mükemmel şiirinde gelecekteki okurlarına şöyle seslenir:

Zaman ve mekân faydasız- mesafeler boşuna,

Sizinleyim bir neslin beyleri- hanımları, ya da pek çok kuşaktayım bundan dolayı.

Irmağa, gökyüzüne bakıyorken ne hissediyorsanız, aynını hissettim ben.

Tıpkı sizin gibi herhangi biri idim kalabalıktan içre.

Nasıl tazelendinizse ırmağın coşkusu ve berrak dalgalarıyla, ben de.

Nasıl yaslandıysanız küpeşteye, nasıl telaşlıysanız tez canlı akıntıdan, işte öyle telaşlıydım

Nasıl izledinizse sayısız direği ve gemilerin kalın bacalarını, sizin gibi seyre daldıydım ben de

Whitman’a direnmek oldukça zordur- ve fakat onun kocaman kucağı Amerikalı şairler için hep bir parça mahcubiyet konusu olmuştur. Geçtiğimiz yüzyıl boyunca kendisine karşı hem nefret hem de hayranlık beslenmiştir. Onun çıkışını, kendi abartılı umutlarının gerçekleşmesi olarak karşılayan akıl hocası ve mürşidi Emerson bile, sonunda onu fazla aşkın bulacaktı. Calvin’in selefleri tarafından kurulan bir ülkede, Whitman’ın cinsel konulardaki coşkulu övgüleri kalıcı birer skandaldır. Bereket versin ki Whitman’ın aksine, ütopik ihtişamı ve mağrur söylemine rağmen, içe dönük ve şüpheci bir kalemi olan Emily Dickinson gibi bir şaire sahibiz.

Dickinson şiirlerinde insan, sihirli bir hapishane, hayaletli bir ev, karanlık bir labirent veya gizemli bir ormanda yaşar. Ana karakteristiği anlam belirsizliği olan bir evrene ait sonlu bir sonsuzda, belirsiz bir kesinlikte tutsak edilmiş; zıtların birliği denen labirentin paradoksları içinde sıkışıp kalmıştır. Onun Amerikası büyük bir mezarlık ile anılır. “Çimenler altındaki2 başı çıplak hayat, bir yaban arısı gibi tebelleş olur adama” der, ya da “yaşamın tanımı ilk kez yapılsa, deliler olurdu en sakinimiz”.

Dickinson dramatik bir imgeleme sahiptir. Hayattan kopardığımız her mutlu anın bedelini pahalıya ödediğimizi bilir. Ona göre şair bir münzevi, gizli bir kâfir ve epik bir hatadır. Yine de sınırlara ve yasaklara boyun eğme konusundaki yeteneksizliği bakımından Whitman’a benzer. Her ikisi de şiirlerinde yeri ve göğü eklemlendirmeye çalışır.

Amerikan şiirini ilginç kılan; temel metafizik, epistemolojik ve estetik soruların yöneltildiği ve yanıtlandığı bir alan olma eğilimidir. Emerson, Whitman, Dickinson ve pek çok diğer şair için şiir, düşüncelerin sınandığı, dramatize edildiği, hem kozmik hem de bireysel olarak ele alındığı bir süreçtir. Dickinson’ın söylemiyle “İnsan olmak kutsal olmaktan daha fazla bir şeydir, çünkü İsa kutsaldı ama insan olarak yeryüzüne gelinceye dek mutlu değildi.”

Bunu severim. Şairin mücadelesi tekil olabilir ama yine de örnek bir mücadeledir.

İçinde kendini bulmak için ne ideal bir durum, hele de bir göçmen için!

Amerikan şiirinin bütün önemli felsefi ve teolojik sorulara yanıt bulma konusundaki baş döndürücü tutkusu eşsizdir. Empirizm ve idealizmin bu karışımı, İngiliz ve Alman Romantik Akımı’nın başlangıcı olabilir ama mutlak kibir konusunda onlardan ilerdedir. Bu noktada herhalde Yüce Engizisyon üyelerine, filozof krallara ve her rütbedeki totaliter üniformalıya çok iş düşerdi. Denise Levertov’un yirmi yıl önce yazdığı şu bildiriden sonra dişlinin çarkları dönmeye başlardı:

“Şair, şiir yazarken bir rahiptir, şiirse bir tapınak; Tanrı’nın tezahürü (epifani) ve duygudaşlık bu tapınak içinde olagelir.”

Şairlerimiz özgün birer spritüel maceracıdır. “Düşünme, ol ” iddiasında bulunuruz. Bu koparılan yaygaranın iç yüzünü ortaya çıkarmak adına, tarihten ve çoğunlukla da dinsel inançlardan soyunarak, göklere uzanan imgesel bir merdivene tırmanmaya en alt basamaktan yani sıfırdan başlamak konusunda ayak diretiriz.

Amerikan edebiyatı devasa bir paradoks üretim merkezidir. Bir yandan nadide imgesel ruh hallerini somutlaştırmak isterken, öte yandan okurumuz gündelik gerçekliğe katı ve kuru bir bakış kazansın isteriz. Marianne Moore’un olmamızı istediği şey “imge mütercimliği” dir. Sevmediğini itiraf ettiği “şiir” denilen bu marifette, hakikate bir yer bulmak ulusal hedefimizdir.

“Direkt olarak sanatı ya da estetiği odağa koyarak benim şiirlerime edebi bir performans gözüyle bakan hiç kimse onlara ulaşamaz” demişti Whitman. Bunun yerine şiirlerinde sahip olduğu şey, sahici ve samimi bulduğu için övmekten hiç bıkmadığı Amerikan diliydi. Günümüz şairlerinden Heather McMugh şiirlerinden birinde bu durumu nükteli bir biçimde dile getirir:

”birkaç figür, birkaç hile

kimi şamata yapar, kimi

becerir ama çoğu

beş para etmez, size diyorum

ki sevdiğim bu

Amerika – sokar içine

ağzımın kelimeleri”

Amerikan edebiyatının övünebileceğimiz en özgün başarısı resmi bir yazın dilinin olmayışı ve insanlara melekleri anlatmanın tek yolunun, öncelikle bir çimen yaprağını göstermekten geçtiği konusundaki ısrarımızdır.

III

Ah iki bin yaşındaki şair! Bütün o kötü yaklaşımlardan, zorluklardan ve şanssızlıklardan sonra, ben olmak kolay değil. Yazdığım kötü şiirlerden sonra gördüğüm kâbusları sen de görmek zorunda kalacaksın.

Gün geçmiyor ki bir profesör bana işaret parmağını sallamasın. Neden sadece son zamanlarda kendine acıyan küçük bir faşist, fallus merkezli bir küçük burjuva olarak nitelendiriliyorum? Yirmi yüzyıldır taşlanıyorum dostlarım. Şiirlerimin üzerine üşüşen bilgiçler, şiiri gençlere bu şekilde öğreterek hayatlarının geri kalanında ondan nefret etmelerini sağlıyorlar. Bazı nemli sabahlarda, dine küfretme ve isyana teşvik suçlarından idama mahkûm edilen ve Londra Kulesi’nde cellâdın baltasını bekleyen Sir Walter Raleigh’mişim gibi hâlâ boynum tutulur.

İşte yüzlerce yıldır gördüklerim. Bana sorarsanız her biri bir diğerinden kötüydü. Arada bir aralanan bulutlar, birinin gölgesinde veya kollarında bir öğlen uykusu, belki bir ya da iki öpücük, hepsi bu. Er geç yemek biter, son bir damla domates sosu çenenizden aşağı akar ve tabağınızda birkaç tavuk kemiğiyle kalakalırsınız. Zamandan geriye kalansa veba, savaşlar, kıtlıklar, zulümler, sürgünler ve yüzlerce diğer felaket ve sefalet.

Abarttığımı düşünüyorsunuz değil mi? Elbette kendinizi prensler ve soylu kaltaklarla, Titian’ın tabloları ve Campanella’nın “ Güneş Ülkesi” hakkında söyleşirken, etrafınızda pervane olan sayısız hizmetkârla, bir Rönesans sarayında hayal ediyorsunuz. Güldürmeyin beni. Benim gördüğüm tek şey, Engizisyon tarafından mahkûm edilen on iki yaşında bir cadı kazıkta yakılırken, at ve insan pisliği dolu leş gibi kokan üstü açık lağımlar.

Bir hatırlatmada bulunmak isterim ki şairler neyin ne olduğunu hep bilir. Mutluluk, aşk, her şeye kadir olanın tezahürü ve en nadide zamanlarda ortaya çıkan melekler… Bu mutluluk lokmasından, bu kusursuzluk kırıntısından bir kez tadıp lezzetine vardığınızda – hoop! Eviniz yanar, biri karınızla kaçar ya da sizin kendi bacağınız kırılır.

Bu nedenle en iyi şiir kendini insan gülmecesinin tam ortasında bulandır. Bu sonsuz karmaşa içine saplanıp kaldığımıza dair daha güvenilir bir gösterge olamaz. Bana göre şiir kaçınılmaz, yeri doldurulamaz ve ekmek kadar gerekli bir şeydir. Benzersiz bir ahmaklık ve namertlik çağında, dünyanın en kötü ülkesinde olsanız bile şiir yazılacak, güzelliği ve uzdiliyle size umut verecektir. Canınızı neyin sıktığını biliyorum. Şairlerin eğilim gösterdiği bütün bu abartı ve süsleme merakı ile sürgit kakaladıkları bütün bu saçma sözler ve acayip imgeler. Şairler bilir ki gerçeği anlatmanın tek yolu yalan söylemektir. Sadece metaforlarına ve yabanıl imge yolculuklarına inanırlar. Düşünün ki, iflah olmaz bir yalancının sahiden yalan söyleme olanağı bularak dürüst bir varlığa sahip olabileceği tek alan şiirdir.

İki bin yaşındaki şairin bütün bunlardan yorgun düşüp düşmediğini merak ediyor musunuz? Kesinlikle düşmedi. Bereketli kıvrımlarına yapışan saf zeytinyağına benzer yeşil ipek elbisesi ile yürürken hâlâ çok cesur.

Öyle ya da böyle uzun süren ömrümden derlediğim şu birkaç öykü sizi ya eğlendirir ya da şiire ve şairlere ilk ve son kez tövbe ettirir:

2000 YAŞINDAKİ ŞAİRİN HAYATINDAN AZ BİLİNEN BEŞ ÖYKÜ

2000 yaşındaki şair her nerede olursa olsun hep öfke içinde yazıp çizdi. Bir keresinde Napolyon onu tüy kaleminin ucunu çiğnerken yakaladı ve bağırdı: “ Umarım insanın uykusunu getiren değersiz şiirlerinden bir tane daha yazmıyorsundur zavallı adam.”

“Hayır, hayır” diye yanıtladı yaşlı şair. “Soğuk salata içinde muhteşem bir aslan başı köftesi3 yedim de dişlerimi karıştırıyordum.”

Şüphesiz duymuşsunuzdur. Bilginler 2000 yaşındaki şairin köpeği İblis’in, onun mükemmel, şahane, yüce, eşsiz ve hiç yayınlanmamış bir şiirini yediğine inanır.

Tahmin edeceğiniz gibi şair buna çok üzülür. Ve o gün bugündür, karısı elinde bir oklavayla başında gece gündüz nöbet tutarken en muhteşem oyununu yazan Shakespeare’i kıskanır durur.

Yaşlı şair lir çalmayı pek severdi. Sabah gözünü açar açmaz lirini eline alır ve egzersiz yapmaya başlardı. Geceleri de aynıydı. Lazımlığına oturur ve zaman geçirmek için lirini tıngırdatır dururdu. Bunca aklı başında ve rasyonel insanın son birkaç yüzyıldır açık denizleri göze alıp Avrupa’yı terk ederek, vahşi Amerika ve Avustralya topraklarına gidişlerinin sebebi onun bu can sıkıcı alışkanlığı olabilir.

Heyhat, yanıyorum ama kimse inanmıyor bana. (Petrarch)

Aslında üç tane Laura4 vardı ve yaşlı şairin şiirlerindeki tek bir şiire bile inanmanıza öncülük etmiyorlardı. Üstadın okuduğu her şeye gülüyorlardı. Gülmekten çarpılmış güzel suratlarından saklanmak için, sonunda bir manastıra çekilmek zorunda kaldı. Bazen öyle çok gülerlerdi ki sandalyelerinden düştükleri bile olurdu. Bu durum yaşlı şairi çok üzerdi. Aylarca tek bir sözcük bile yazamazdı. Yazmaya başlar başlamaz üç Laura yeniden kıkırdamaya ve dizlerini dövmeye başlarlardı. Sabah dualarını ederken bile.

İki bin yılını alsa da sonunda yaşlı şair ünlü oldu. Arjantin kadar uzak bir diyarda bile genç ev hanımları onun resmine, bukleli saçlarına saatlerce hayranlıkla bakar, sonunda tıpkı Ophelia gibi akıllarını kaybederlerdi. Beyaz gecelikleri içinde uykuda yürürlerdi ve bir sokak lambasının altında sıkıca kapalı gözleriyle dikilir ve iki ileri bir geri hülyalı adımlarla yürürlerdi.

Tangonun ortaya çıkma sebebi budur, bu vesileyle insanlık pek çok diğer şeyden de faydalandı. Anlamın dili gibi.

Sözlerimi duyuyor musunuz?

Hayat bütünüyle anlamsız olurdu eğer şairler gelip size tekrar tekrar, aşklarınız, acılarınız, anılarınız, mühim, hakikat, ve hatta anlak, sizlik, herkesin dediği ve yaptığı, ifrit olacak şey, değil, şair, gece, gündüz, huzursuz, öteki, siz ” i anlatmasaydı.

Anlıyor musunuz sahiden ne dediğimi?

CHARLES SIMIC

6 Kasım 2002

Çeviri: Betül AKDAĞ

ÇEVİRMENİN NOTU

1. Herman Melville tarafından kaleme alınmış, bireyin kendisine ve topluma yabancılaşmasını en yalın ve en çarpıcı biçimde yansıtan “Bartleby, the Scrivener”(Kâtip Bartleby) adlı öykünün ana karakteri.

2. “Under the sod/grass” tamlamasının birebir karşılığı “çimenler altında” olmakla beraber sözlük karşılığı “mezarda, mezarın içinde” biçimindedir. Kulağa daha şiirsel geldiği için bu biçimde Türkçeleştirmeyi uygun gördüm.

3. Aslan Başı Köftesi (Lion’s Head Meatballs) Çin mutfağına özgü bir yemek.

4. Petrarch’ın hem “Canzoniere”, hem de” Utku Şiirleri” isimli eserlerinde ona olan sevgisini dile getirdiği ilham perisi. Tarihi kimliği hakkında hemen hiçbir şey bilinmeyen, hatta var olup olmadığı bile tartışma konusu olan Laura, her durumda, Petrarch şiirinin en önemli kişilerinden/imgelerinden biridir.

(Şiiri Özlüyorum Dergisi- 42.Sayı- Mayıs/Haziran 2011)

دریا دادور - نوایی

2011-05-19T02:24:00.002+03:00

Bad-el harab-ül Basra

2011-05-15T02:05:00.002+03:00

..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................

ADALET TEYZE’YE MEKTUPLAR

2011-05-01T20:29:00.003+03:00

sen yokken bir hayli değişti düzen

yenilerin semirttiği eskiler geldi

altı aylık bebeler amerikanca

iktiday ipti dar iptidai dedi

sen yokken sözümü tutsak etti el

savcılar basılmamış kitap avına çıktı

kim bağırdıysa mahzene tıktılar

aklımı al aklımı al

yiyorsa aklımı al içeri hayvan diye

on üç yaşında çocuğa dava açtı boş bakan

kafa kesen kazık kadar katiller

o gün her nedense çocuk sayıldı

gitar çalan çocuklar günahkar oldu

çocuk tecavüzcüleri kahraman

sen yokken küçük adamlar kör oldu

hatice neticenin saçını yoldu

kocaman bir halkı hipnoz etti şer

katilini yedi semiz cehalet

iki karnı olanın biri çatladı

cellâdına âşık olunca beşer

sorma medya ne acayip taraftı

mayasızlar bir bir meydana çıktı

vakayı adiye oldu arsızlık

başlar ayak, ayaklar baş atandı

telde herkesin kara bir gölgesi vardı

yorulmuştuk zaten iyi dinlendik

silivriden bir temaşa eyledik

sen yokken at izi hepten silindi

kanunsuzun dediği kanun bilindi

yoksa olay tanık belge ve de suç

bir paket kömür almayan herkese

allah rızası için bolca verildi

öküzün boynuzuna sunuldu bilim

masumiyet hukukla dilim dilim

sebese, leyese, ales, pokese

şifreler devlet eliyle sunuldu

devletin her biriminde ve sehven

her koltuğa birer hırsız oturdu

sen yokken uykuyu kardeş bildi halk

kalk dedi aydınlar bu gafletten kalk

önce manşet manşet satıldı gerçek

sonra yollar, fabrikalar en son hürriyet

sen yokken herkes içinin sesini içti

korkuyordu korku yordu sanma hiç

benim küçük yurttaşım kalan adamlığını

gücün emrine sundu, o da oldu piç!

oza frida

Beni Puccini Anlardı

2011-04-25T22:45:00.014+03:00

"Ah beni eyleyen, eğleyen şiir... Senin lirken daha uzundu dilin."

Herkesin umuru vardır elbette. Neresidir, alanı nedir, kaç dirimliktir bilmez o herkesin kendisi bile.

Kargış ve fırtınadan ibaret değil her şey. Lanet, şeytandan ibaret değil. Fakat merak ediyor işte insan. Umurun sınırları nereye kadar?

Kimi ateşle kardeş doğmuş bir imdir. Ondan dokunmaz ruhunun içinden içre. Kendi parmaklarını önemser. Tek fırça darbesi yoktur hiçbir tuvalde oysa. Elmanın bile ancak yarısını çizebilir sözgelimi. Fakat merak ediyor işte insan: Umurun rengi neden harın kan kardeşidir?

Yüzlerce yıldır, her bir yolcunun buğulu camlara çizdiği o her şeyi vuruversek bir kâğıdın yüzüne, kaç harita incinir? Yolun kalır mı anlamı?

Peki ya yolun umuru buğulu camlar kadar mı? Hiç bilmek istemiyor ama yine de merak ediyor insan...

Şiirin gözünün daldığı bir yer var. Anlatabilsem o sonsuz merayı, yeşil başka parlayacak görüyorum. Bu dünyaya ait ne varsa süngüsü düşmüş birer kurşun askere dönüşecek. Kurşunun umuru kaç şarapnel tahammülüne denk düşer, merak ediyor insan…

Oysa bir de hiç bir şeyliğimizi kabullenme meselesi var.

Bize bu bozuk şifreleri verdikleri gün -işte o bildik zıbından çıkıp bilmediğimiz bir kundağa girdiğimiz gün- anlaşılmaz bir dilin kapılarını araladık. Unuttuk ruh dilimizi. Tortu tortu yabancılaştık kendimize.

...

Bir kadın vardı. Bahçesinin yüksek duvarları, kilitli demir kapıları olmasa umurumuzda olmazdı. O bahçenin hayalini kurmak gündelik bir eğlenceydi mahalle çocukları için. Tırmanmanın dahasını, yorgunluğu, umudu ve umutsuzluğu, en çok da merakı ondan öğrendik hepimiz. Bir cennet bahçesi olmalıydı bu özenle saklanan. Küçük kuşların, taşların ve rüzgârın özgürlük şarkıları söylediği bir cen-i zindan olmalıydı. Hani bir an görüversek kadını, taa gözlerinin içine bakar kalırdık. Bahçeden izler var mıdır diye. Olmazdı…

Sonra bir gün bir sarsıntıda yıkıldı bir tek duvar. Rüyalar, hayaller, kapılar, tırmanmanın dahası, yorgunluk, umut, umutsuzluk, merak yıkıldı. Cennet orada değildi. Cenneti bir yerde sanmak yıkıldı.

Cennetin hiçbir şeyliğini gördüğümüz gün – işte o bildik fanustan çıkıp bilmediğimiz bir kavanoza girdiğimiz gün- anlaşılır bir dilsizliğin kapılarını araladık.

Sesimizi içtik. Yüksek duvarlarımız ve kilitli kapılarımızın şerefine...

(fotoğraf sanatçısı: Seda Salman Acar)

HAYAT KUŞSEVER BİR KEDİ

2011-03-26T21:47:00.003+02:00

kanla mı yıkanmıştı gözlerinin terkisi

ellerin rüzgâr mıydı toprağa değen

incecik iplerden ördüğün halat

kimi kaç kez dara çekti yok bilen

bütün bakışlarımız
söylediğimiz sözler
görüp bildiğimiz her şey
durduğumuz yer
uçucu varlığımız
toparlanıp gidiyorlar yok yere
tenimizdeki ayrıksı ürperti
gözümüzdeki güneşle
inan bana sönüyoruz gerisin geri

sevda yenilgidir kaç kere sevsen
içinde köpüren dalga bir kıran

başını duvara nasıl yaslardın
nasıl tutardın kalemi, silgiyi
nasıl öperdin boynundan minnacık bir bebeği
ve nasıl yürürdü seninle şarkın
evlerin ışıklarında nasıl ışırdı özün
ve en mutlu nereye, nasıl ve neden bakmıştı kör gözün
kimse bilmeyecek hem de hiç kimse
çünkü inan ölüyoruz ışığın gölgesinde

ne söylesem dayandığım bu küpeşte ortalık
senin kadırgaların sevdalı kısrakların
kalbinin ortasında uslanmaz bir dağdağa

daha gerçek değilsin buğdaydan oysa
nefesinden daha çok bilmiyorsun içini
bir duvar yazısında
bir yürek sızısında
bir şiir dizesinde veya binlerce
kalsan ne fark eder ki
ölüyoruz ard arda çekilmiş zincir gibi
ölüyoruz defterlerden silerek kendimizi.

Eksiklik Kendi Özümde

2011-03-22T01:10:00.002+02:00

Değilleme

2011-03-17T01:13:00.003+02:00

adı o değildi başka bişeydi
sabaha düşerdi bazen
en çok geceyi sarardı
sis değil

dönerdi onun sesiyle evlerin ruhu
çiçeklerin dili suyun durusu
kaç kere doğardı güneş saymazdı
göğü aydan ibaretti doğrusu

dilimin ucunda ama
var değil
adında güneş yanardı
ama har değil.

sen beni öpersen belki Fransız olurum

2011-03-11T00:14:00.001+02:00

sen beni öpersen belki de ben fransız olurum
şehre inerim bir sinema yağmura çalar
otomobil icad olunur, zarifoğlu ölür
dünyadaki tüm zenciler kırk yaşından büyüktür.

-senegalliler dahil değil

sen beni öpersen belki de bulvarlar iltihablanır
çağdaş coğrafyalarda üretir cesetlerini siyaset bilimi
o vakit bir sufiyi darplarla gebertebilirsin
hayat bir yanıyla güzeldir canım, sen de güzelsin

-yoksa seni rahatsız mı ettim?

sen beni öpersen belki de aşkımız pratik karşılık bulur
ne ikna edici bir intihar girişimidir şimdi göz göze gelmek
elbette ata binmek gibidir seni sevmek sevgilim
elbette gayet rasyoneldir attan atlamak

-freud diye bir şey yoktur.

sen beni öpersen belki de ben gangsterleşirim
belki de şair olurum seni de aldırırım yanıma
bilesin; göğsümde hangi yöne açmış tek gülsün
yani ya bu eller öpülür, ya sen öldürülürsün.

-haydi iç de çay koyayım.

Ah Muhsin Ünlü

DURUMDUR UM

2011-03-10T00:52:00.002+02:00

İskenderiye'nin küllerine ağlar mı ateş...

ağlar...

ACAYİP

2011-03-07T01:23:00.008+02:00

gerçeği astılar dala

kıpır kıpır bir gümüşlük sarardı

ve şarabi çırpıntılar düştü halkaya

ben okudum

o söyledi

dinledin

filizlenen bahçe kimin

bu sular hangi ırmağın yengisi

bastığın bu topraklar

hangi ayakları yedi

bilmedin

madalyon yuttu bir balık

balığı kutsadı aklın

bir tuhaf peri masalı uydurdun

tembeldi ruh, aslı nedir

demedin

hiçbir şey yaramaz bildin

kocaman aklı vardı ve ufalanmış elleri

gül ağacı gölgenin damağında

söyledin söyledin ve hep söyledin

sonranın sakalı yoktu

bilmedin

yok beyazı çiçekler ve

asi çivit harflerinle

bir de salıncak çizdin camın göğsüne

oku dedin

oku bil

bilmediğimden değildi

bilmedin.

SUSUÇ

2011-03-02T00:13:00.005+02:00

saydam sesinde bulutun

fısıltıydı dediğimiz ne varsa.

bir yüzyıl değilse hükmü susardık

çok uzun süredir böyleydik biraz

kandan ve etten ibaret bir de eterden

uçucuyduk hem nasıl bilmezsiniz

gür çavlanlar gibiydi sesimiz bizim

bin yıl değilse ederi uçardık.

ORTANCA

2011-02-28T00:40:00.007+02:00

yazıp çizip bu beyazdır dediler

üç kere kutsayacaksın

böylece belle

ah benim sıralı hiçbir şeyliğim

işaretin ikizi sahte hüzmem

su akar ve bilmez nasıl sendeler

fakat inceciktir işte yoktur gölgesi

der düşünme öylece gör sade gör

dünya büyüklenir evren gülümser

28022011

YOK

2011-02-25T02:41:00.025+02:00

///havın derdi buhurdandı, öküzünki aş///

şafaklar perdesizdi
ay dayandı kapıya
tam da bi merdiveni dalından çoğaltmıştım
güneşe dolunaya soluğuma el sürüp

matrisin astarına papatya saklamıştım

tam da kesmiştim umudu ahmak ıslatanlardan
saçlarımdan sonsuzluktan odadan
güneşin gamzesine saklanmış kıpırtıdan
iki balığın gözünden yansıyan
iki derin ve tanrısal notadan
tam

kesmiş

tim

umudu

uyandım.

...

/saydım a'nın tanrısı manrısı yok
ya da tanrının insanı minsanı./

20-21.02.2011 (02:21)

Bir Şiir Savunması

2011-02-17T00:49:00.004+02:00

“Ah evet, müvekkilim bir fırsatçıdır! Bunu kabul etmekten ne çıkar !”

Savunma avukatı Raoul Schrott, dördüncü temyiz mahkemesi jüri üyeleri karşısında davasını sunmaktadır. “Şiirin gerçek başarısı, dünyayı olduğu gibi betimlemeye çalışırken, iki sözün çarpıştığı her yere paradoks tohumları ekmesidir.”

BAYANLAR VE BAYLAR, SAYGIDEĞER JÜRİ ÜYELERİ,

Savunmama üç bin yıllık tarihsel bir bakışla başlamama izin verin. Amacım, isnat edilen suçtaki kötü niyet, garez, önyargı ve cehaleti göstermektir. Ardarda yapılan her bir itiraz mahkemenin dikkatini, isnat edilen suçun farklı yönlerine çekme niyetindedir. Bu durumun, mürekkep yalamış meslektaşlarımın mahkemeyi göstermelik bir mahkeme haline getirme çabasından kaynaklandığını arz ederim. Evet- Beni doğru anladınız!

Çünkü edebiyat eleştirisi daima şiirin görünmez olmasını istemekle, yani şiirle başlar ki, kendileri bu mahkemede temsil etmekten büyük onur duyduğum müvekkilimdir.

Dava, ayrıcalık kazanmak için kısa süre önce müvekkilimi nitelikli dolandırıcılıkla suçlayan Platon’un teşebbüsü ile açıldı. İsnat edilen suçsa şuydu: Hayatın anlamı sonsuz hakikati aramakta yatarken, müvekkilimin şiiri, taklidin taklidinden başka birşey değildi. Platon suçlamasında şiirin hayalet bir sanat olduğunu ileri sürüyordu:

Her bir nesne –örneğin bir ağaç- cennette bir yerde en iyi bahçıvanların bile kusursuz olarak yetiştiremeyeceği ideal bir biçime sahipken, şair “sadece kelimelerden ibaret üçüncü el bir taklit” sunmaktan öte geçemezdi. Şair, kelimeleri sorumluluk dâhilinde kullanmak yerine, salt etki yaratmak için onları manipüle ediyordu. Bu nedenle, harflerin yerlerini değiştirerek dilin köklerinin ırzına geçmekle suçlandı: kökü olmayan her şair, sözgelimi g ve t harflerinin yerini değiştirdiğinde temelsiz kalıyordu ve başıboş imgeleriyle lekelediği ideal ağacı, İncil’de sözü edilen “rahatı kaçan ağaca” çeviriyor; okur için zevkten çok bir lanete dönüşüyordu. Bir şairin yalanları aklın dirliğine bulaşıyor, en iyi ihtimalle erkekleri çocuklaştırıyor, en kötü ihtimalle onları kadınlaştırıyordu. Ve benim mürekkep yalamış meslektaşlarıma göre bu, “makul delil” sayılıyordu.

Bu nedenle Plato, müvekkilimin meslekten men edilmesini, ülkeden sürgün edilmesini ve eserlerinin halka açık olarak yakılmasını -yani en yüksek cezayı- talep etti.

O günkü jüri, davalının delil yetersizliğinden berat etmesine karar verdi – ama iddia makamı itiraz etmeyi uygun gördü. Müvekkilim yine de birbiri ardına yaptığı başvurularla davasından vazgeçmedi. Yüzyıllardır süren bir baskının öznesi olmasına ve hatırı sayılır düzeyde müşteri kaybına rağmen bir dizi şaşırtıcı eser yaratmayı başardı.

O zamanlar bile çok kişi tarafından okunan biri değildi. Çünkü sıradan okuyucu için tam anlamıyla sıradan değildi. Üstelik bir haminin koruması altında değilse hayli zor durumdaydı. Durumun vehameti, iktidarlarla uzlaşma arayışından kaynaklanan limitler yüzünden arttıkça arttı ve onu çağının siyasi ve dini otoritelerine fiilen bağımlı kıldı.

Aeneid (Aineias)‘de yapmaya zorlandığı cumhuriyet propagandası; saray aşklarına dair Marian Songs (Meryem Şarkıları) ya da Divina Commedia (İlahi Komedya) ile Hristiyanlığa ödemek zorunda kaldığı sözde “erdemli bağlılık” bu duruma uygun örneklerdir.

Fakat sonraları yetkili mahkeme değişti: 1595 yılında İngiltere’de büyük dava görülmeye başlandı. Davalı bu davada, benim birliğimin kıdemli ortağı olan Sir Philip Sidney¹ tarafından temsil edildi.
Şikâyet konusu, müvekkilimin yeniden elden geçirdiği yalanları yayınladığı iddiasıydı. Bu olay üzerine iddia makamı, olumlu ya da olumsuz herhangi bir kültürel müdahale için fazla zayıf bir konu olduğu gerekçesiyle, onun, devletin çıkarlarına zarar vermek suçundan toplumdan dışlanmasını talep etmeye çekindi. Dar görüşlü ve bağnaz bir Protestan olan Gosson adındaki iddia makamı avukatı, onbirinci saatte de olsa, savunmasının davanın askıya alınmasına yol açmakta olduğunu fark etti. Çaresizlik içinde son kozunu oynamaya karar verdi ve müvekkilimin pornografik şiirler yazmak ve yaymaktan dolayı suçlu olduğunu iddia etti: “ahlaksız günahkârlıklar ve şehevi aşka yöneltmek üzere biz erkeklerin aklına zararlı arzular sokmaktadır”. Varolan zayıf sebebe “yıkıcı güçler” atfederek yaptığı strateji değişikliğinin kendi içinde çelişki taşıması ikincil derece önemliydi. Bir karar talebinde bulunmak akıllı meslektaşlarımın o an en az ilgilendikleri şeydi; dikkatleri sadece davalının ahlaki saygınlığını sarsarak, onu toplumun gözünde küçük düşürmeye yönelmişti. Bu düpedüz iftira idi.

“İnsanın aklını taciz eden şey şiir değildir. Ama insan aklı -sadece erotik içeriği için okumakla- şiiri taciz eder” düşüncesi üzerinden müstehcenlik iddialarını savuşturduk.

Başımızın üzerinde Demokles’in kılıcı gibi duran, şiirin faydasız ve gerçeklikten yoksun olduğu iddiasına gelince, savunmamız şudur ki şiirin gerçeklik iddiası yoktur; “şair hiçbirşey iddia etmez bu yüzden yalan da söylemez.”; “şairin işi size neyin ne olduğunu veya olmadığını anlatmak değil, neyin nasıl olması ya da olmaması gerektiğini anlatmaktır.” Ağaç metaforuna gelince: şair gerçeklik toprağına olasılık tohumları eken ve okurlarının aklında erdemli imgeler yetiştiren bir bahçıvan olarak düşünülmelidir. Bu minvalde – ki analojiyi uzun sanık kürsüsü deneyimlerinin dayattığı imgesel sınırların el verdiği ölçüde genişletmek durumundayım- bir ağaç düşünmemiz, onun radikal indeksini tanımlamamıza yol açar. Ve sırasıyla onun alanının ve küp köklerin karekökünü almamızı; böylelikle biz ondan haberdar olmadan çok önce katı ışık dallarına ayrılarak, nanoteknolojik bitkilere sürgün veren, orbital ortamlara yayılan şu malum rahatı kaçan ağaca doğru ivmelenebilirliğimizi düşünmemizi sağlar. — Şaşkınlıktan kesilen soluklar ve ardından mahkeme alkışlarının yavaş yavaş artan şiddeti…

O zaman, tüm imgelemi didaktik buyruk altında şekillenen eski Yunan Eikastikesi (çağdaş etimologlara göre, “iyi şeylerin dışavurumu”) ve daha uçarı olan Phantastikenin(imgesel kurgu), tıpkı oratio ve ratio (dil ve akıl) gibi kendi içlerinde bir ittifak kurduklarını kanıtlamayı başardık. Şiir, tamamiyle roman, atasözü ve epifanilerden ibaret kavrayışımızın, onları başkalaştırmasına olanak veren, konuşan bir resim halini alıyordu. Çünkü şiirin değeri “insanoğlu için varolan en etkili ikna edici güç” olmasına bağlıydı.

Jüri bölmesinde, yeni sorular şiirin gerçek amacına yönelmişken azalan onay belirtileri. Şair - ki bunu anlatmamız zaman alıyor - imgelemi sayesinde toplumun çeşitli ideallerine nüfuz edebilen tek ölümlüdür. Tek başına, bunları yurttaşları lehine hayranlık veren bir biçimde resmetme gücü ve fırsatına sahiptir – bu suretle sahneye ideal düşünür, ideal politikacı ya da çağının dehası karakterinde bir figür sunar. Aslında, bütün bu nitelikler onun eserlerinde bir araya gelmiştir.

Şu ana kadar jüri bizim tarafımızda yer aldı. Görünüşe göre Dame Fortune da öyle. Neyseki – böyle soylu bir amaç peşindeyken- müvekkilimin kişisel tercihleri konusuna girmeye ve maskelerini, sahteliklerini ve sanatsal cilvelerini açıklamaya gerek kalmadı. Ne de, olduğunu iddia ettiği filozof, asker veya bir âşıktan ziyade, amatör bir oyuncu, bir züppe ya da pezevenk yerine konduğunu kabul etmesi gerekti.

Ama bir de kendiniz bakın bayanlar ve baylar, sayın jüri üyeleri! İşte o: Sanık! Geçmişin görkeminden pek bir şey kalmamış değil mi? Üzerinde modadan eser yok: dik yakası, kolalı gömleği ve briyantinli bıyıklarıyla, makosenleri, ekose pantolonu, tüvit ceketi ya da seyrek sarı saçlarını saklar sandığı Borsalino marka fötr şapkasıyla adeta bu zamana ait değilmiş gibi.

Bayanlar ve baylar, olumlu bir izlenim bırakmadığının ve eski kibirli tavırlarının yerini alan bu huzursuz melankoli ifadesinin onu sempatikleştirmediğinin farkındayım.

Bu durum, yine de, otuz yıl kadar önce çağrıldığı asliye mahkemesinin bundan bir önceki duruşmasında yer alan savcının– kendisi şans eseri müvekkilimin eski bir meslektaşıdır - müdahalesine bağlanabilir. Benim deneyimli meslektaşım, sanığı o duruşmada, itibarını yitirmiş bir küçük burjuva, sahtekâr bir satıcı, kendi adına söyleyecek hiçbir şeyi olmayan ve toplumun değişimi adına hiçbir kaygısı bulunmayan biri gibi sundu. Durup dururken, ağaçlardan bahsetmek neredeyse suç haline geldi ve hatta şiir gerici kabul edildi. Şiir dediğin ajit-prop değilse hiç olmasındı!

Evvelce söylediğimiz gibi - düşman ne kadar büyükse, kazanılan onur da o derece büyüktür! Bize karşı yapılan bu suçlamaları da öncekiler gibi zarifçe ekarte edebileceğimizden, bu kez müvekkilim onlara uydu ve gereken solcu şiirleri Pablo Neruda adı altında kaleme aldı. Ta ki insanların, şiirin solculuğundan bıktığı ve müvekkilimin bir kez daha gerçek yeteneklerini gösterme olanağı bulduğu güne kadar…

Ah evet, müvekkilim bir fırsatçıdır! Bunu kabul etmekten ne çıkar! Eğer hala şaşkın görünüyorsak, öncelikle “Junge Wilde” (Vahşi Gençlik) ve sonra “yesterday’s people” (dünün insanları) olarak adlandırılmamızdandır. Birer anarşist, demagog ve pornocu gibi aşağılanmamızdandır. Eserlerimizin gerçekliğini ispata çağrılışımızdan, işe yaramaz işler yapmamız gerekçesiyle azarlanışımızdan ve daha birçok şeyden sonra, şimdi insanların bizi kolayca görmezden gelebileceklerini düşünmelerindendir. Onlar zihinsel olarak yetersiz olduğumuzu beyan ediyorlar. Dinleyicilerimizin önemli bir çoğunluğunu ve bir zamanlar sahip olduğumuz sosyal konumu kaybetmemizi ve şimdilerde en değersiz gazete bozuntularının bile bizi “söz etmeye değmez” olarak görmelerini de delil olarak sunuyorlar. Bu savunmayı dinleyecek birilerini bulmak umuduyla bir duruşmaya önayak olmanın bizim son çırpınışımız olduğunu ileri sürüyorlar.

İtiraf etmek gerekirse müvekkilim bu konularda her zaman kendiyle barışık olmamıştır. Bugün burada, gururu hat safhada azaldı ya da inişli çıkışlı meslek hayatı boyunca babası olduğu pek çok gayri meşru eseri tanıma arzusu hat safhada arttı diye bulunuyor olmamalıyız. Onun lehine tanıklık edebilecek isimleri bir düşünün- George Brassens, Jacques Brel, Fabrizio de André, Ivano Fossati, Chico Buarque, Caetano Veloso, Leonard Cohen, Patti Smith ve Bob Dylan… ticari pop şarkıcıları, şanson müziği yapan lirik şarkı müzisyenleri ve -özellikle de işleri güçleri klasik Yunan sanat anlayışında şiirler olan- hiphop sanatçıları. Hatta müvekkilimin mirası olan bu soylu sanattan nemalanan, onu ayaklar altına alan, kendi ihtiyaçlarına uygun hale gelinceye dek eğip büken “bestseller” yazarlar, romancılar, haber ve reklâm yazarları bile. Aslında kariyerlerinin başlarında yaptıkları iş müvekkilimin yaptığı işle tam olarak aynıydı ama O bunu kabul etmeyecek kadar mağrur biridir.

Yüksek müsadelerinizle belirtmek isterim ki, üç yüz yıldır süregelen davamız boyunca yok sayılan sorunun kökenine yaklaştığımız an budur. Müvekkilime yöneltilen çeşitli suçlamalar sadece, Akdeniz poetik mirasını soluksuz bırakan bir medya devrimi ile ters düşmesinden kaynaklanmaktadır ve bundandır ki müvekkilim yaşayan bir tarihsel yanılgı olarak karaya oturmuştur. Sorulması gereken tek soru, diyet olarak eserlerinin gerçekliğini ve değerini ödeyip ödemediğidir.

Almanca ‘dichtung(şiir)’ sözcüğü ‘diktion(telaffuz)’dan türemektedir ve bu kelime şiirsel olan herşeyi ve sözlü anlatımda ‘konuşan resimler” yaratmakta kullanılan sözlü ifadenin özgün biçemini tanımlar.

Bu ifade için var olan vezin ve uyak gibi ses sanatlarının yanı sıra metafor ve teşbih gibi teknik figürler tek bir amaca hizmet için geliştirildi: Bilgiyi unutulmaz yapmak ve bir kuşaktan diğerine aktarabilmek. Bunu, var olan tek anımsatma sistemini yaratmak için dildeki standartlaşmış müzikal formları kullanarak (sayın jüri üyeleri bir şarkının sözlerini melodisini mırıldanmadan söylemeye yeltendiklerinde belki de zorlanacaklardır.), yerleşik kalıplar ve türetilmiş ifadeler kullanarak (örneğin Homer’in ustalıklı Odysseus’u, ya da bizim ‘Aziz Tanrımız’) ve imalı görsel karşılaştırmalarla nesnelere keskin nitelemelerde bulunarak yapmaktadır (‘Gül Parmaklı Eos’). Daha sonra akılda eğlencenin yanı sıra aktüaliteyi, tarihsel roman ve eğitim amaçlı belgeselleri, propaganda ve ahlaki öğretileri de de içeren bir sinema filmi yaratmak için ses ve görüntü ögelerini senkronize eder. Bu sayede bilgi, olay, durum, koşul ve değerleri aktarır ve böylelikle kültürün oluşmasına zemin hazırlar.

Şiir sadece bu amaç için yaratıldı. Bunun için de zamanı aşan bir dil doğuran kalıp dizgesini oluşturdu. Böylelikle yaşatılabilen gelenekler, şiirin edebi bir biçim olarak kabul edildiği birkaç milenyumdan çok daha gerilere uzanmaktaydı. Problemimizin odak noktası da tam olarak buydu.

Alfabenin icadıyla, şiir aniden işlevini ve varoluş sebebini kaybetti. Yazının gelişimi, enformasyonun aktarılmasında basmakalıp şiir diline artık ihtiyaç olmadığı; idea ve gerçeklerin, şiirin matris diline dönüştürülmesine gerek kalmaksızın yazıyla kayıt altına alınabileceği anlamına gelmekteydi. Bunun iyi yanı doğa bilimleri, felsefe ve hukuk dâhil bütün bilim alanlarının şiirin sınırlarından özgürleşmesi ve kendilerini özerk disiplinler olarak tesis etmeleri idi. Çünkü artık materyalleri dolaysız olarak kayıt altına alınabiliyordu. Bu gelişme sonunda, uygulayıcıların gündelik konuşmaları kayıt altına aldığı drama gibi yeni poetik türler de ortaya çıktı. Bunun dezavantajı ise şiir bilgisinin aniden “gereksiz” olarak görülmeye başlanması oldu.

Şiir hiçbir zaman, temel işlevini kaybetmenin üstesinden tam anlamıyla gelemedi. Şansa bakın ki bu kayıp, bize yönelik bütün yargı süreçlerinin de başlangıcıydı ve bizim için cennetten kovulmakla eşdeğerdi. Plato da zaten şairlere yeni isimlerini vererek bunu fazlasıyla yaptı. Nostaljiye doğuştan eğilimi olduğundan, kültür aktarma alanında tekelleşen kadim çağ Aoide’larına (şarkıcılar, kâhinler, Tanrı ve tarih tarafından yetkilendirilmiş peygamberler) ağıtlar yakmıştı. Yazının devrim niteliğindeki gelişimi ardından yaşanan tersinme, sonraları bilgisayar çağında yaşanacak olandan daha az radikal değildi. Aoide’lar yani şairler, ateist yaratıcılara, kibirli söz sanatçılarına, çığırtkan laf cambazlarına ve beş para etmez sözcük dejeneratörlerine dönüşecek; bütün hükmünü ve kurgusal değerini bedel olarak ödeyecek ve sadece “yazarlara” dönüşüp son gerçeklik zerresini de kaybedecekti.

Olayların gerçek yüzünü öğrendikten sonra -saygıdeğer jüri üyeleri- şimdi savunmamıza devam edelim. Savunmamızın gelinen aşamasında, aleyhte gelişen durum ve kanıtlara rağmen, davalının kusursuz tutumu ve bahsi geçen çalkantılarda büyüyen mesleğinin farklı bir ışık altında değerlendirilmesi konusundaki kanıtları masaya yatıracağız. Binlerce yıllık bir sanat formu olan sözlü şiirin özgün karakterinden geriye ne kalmıştır? Çok az şey. Elimizde kalan, bir şiiri ana dil inceliğinde, yabancı bir dil çeşitliliğinde ya da şiirin kendi iç sesiyle dinlerken aldığımız hazdır. Bu üstün metrik dilin müziği sayesinde var olan bir şeydir: Sözlü şiir, düzenli dize atımları, soluk alışları ve kalp atışları senkronize hale gelen şiir okuyucusu ile dinleyiciyi birbirine bağlayan bütünsel bir deneyimdir. Kitabi sözcüklerin kadim varlıklarının yeniden vücut bulduğu; vaktiyle sadece -dinin hizmetinde olan- sözlü şiire özgü olan iletişime ortam sağlayan bir ortamdır. Bir başka deyişle, iletişimin duygudaşlık halini aldığı bir deneyimdir. Bu gelişim irdelendiğinde, sebepler bir yana, aynı şey yöntemler için geçerli değildir. Etkisini hala sürdüren ikna gücü ve ahenkli sözel kinayelerinden dolayı, o günden bugüne siyasi demagoglar, reklâm yazarları ya da ihtiyacı olan herkes tarafından, kutsanma ya da saygınlaşma amaçlı mesajlarda kullanılmaktadır.

Elbette bu, uyuşmazlık yaratmaya yönelik böylesi bir beyin yıkama eğiliminin neden şiire değil de din, ekonomi ya da popülist politikaya dair bir mesele olması gerektiğini yeterince açıklamıyor. Sebep şudur ki, şiir, her ne kadar kendi içinde bir amaca sahip gibi görünse de, şiirsel yöntemler daha öncekiler tarafından açıkça bilinen, anlaşılır amaçlar uğruna yağmalanmıştır. Bu nedenle, saygıdeğer jüri üyeleri, şiirin salahiyeti meselesini açıklığa kavuşturmamız büyük önem taşımaktadır. Yetki, bir zamanlar, onu yücelten yöneticiler, onun göklere çıkarttığı tanrılar, eğlendirmeye çalıştığı dinleyiciler ve aktardığı bilgi tarafından sözlü şiire verilmişti -cennet bahçesindeki Âdem ve Havva’dan daha az bağlılık göstermemek şartıyla tabii. Mesleki olarak kısa süre içinde benimsediği yazının gelişimiyle birlikte (bu motifi son bir kez daha kullanmamın bir mahsuru yoksa) -Almanların dediği gibi- Bilgi Ağacı’nın acı elmasından bir ısırık aldı ve yedi. Bu kendini bilmek anlamına geliyordu. Artık kendi kendinin patronuydu. Şiirin tanrıçaları (esin perileri) onun şiirlerine ne eskisi gibi yetki, ne de coşkusunun tanrısal olduğuna dair onay verdiler. Bunun yerine, o günden sonra yazdığı herşey için kendini aklamak zorunda bırakıldı.

Okuryazarlığın artışıyla beraber, şiir tartışmasız yerini kaybetti. Bunun sebebi, Platon’un da yakındığı gibi, sadece sözcüklerden oluşan metnin seslem dizgesinden, ifadeyi destekleyen jest ve mimiklerden yoksun oluşu ve bu yüzden yoruma açık olması değil; aynı zamanda böylesi bir belirsizlikle gelişen şiirin evrensel anlaşılırlığını ve erişilebilirliğini kaybetmesiydi. Hal böyleyken epik sözlü şiir, taşıdığı az ve öz bilgi ögesi, kalıplaşmış formülü ve tekrarlar nedeniyle çabucak dağılan dinleyici ilgisinden dolayı “okurla” karşı karşıya kalmıştı. Şiir onlar için sınırlı olmasının yanı sıra görsel bir olguydu da. İstenildiği zaman okunabiliyordu. Oldubitti karmaşık olan örgüsü ve çözgüsü yalnızca tekrar tekrar okunduğunda saydamlaşıp anlaşılır hale geliyordu ve bu “metnin” başlangıcı oldu. Bu aynı zamanda şiirin geniş dinleyici kitlesini de kaybettiği noktaydı. Bu kitlede yer alanlar ise genellikle perdede gördüklerinden çok aklın sinemasını önemsiyorlardı.

Gördüğünüz gibi, davalıyla hesaplaşma konusunda suçlamalarda bulunan herhangi bir iddia makamından daha katı davranmaktayız. Bunun sebebi, şiirin eşsiz ve taklit edilemez oluşunu ortaya çıkarma, davasının gerçekliğini ispatlama arzumuzdur.

Şiir “kâğıt, kalem ve okur-yazarlar” için yazıldıkça, ezberden okuma, hafıza ve dinleyiciyi bağlayan bütün o gereksiz faktörler de o ölçüde önemini kaybediyordu.

Fakat bunun bir başka etkisi daha oldu. Önemli bir ortam olarak işlevini kaybettiğinde, şiirin kendi nesnesi olmak dışında alternatifi kalmadı. Artık gözünü kendi kaynaklarına ve kurallarına dikmişti. Bunların en önemlisi muhtemelen metafordur. En eski meslektaşımız olan ve Platon’a karşı şiiri savunan Aristo’nun dediği gibi :”En muhteşem şey bir metafora hâkim olmaktır. Bu bir başkası tarafından asla yapılamayacak olandır. Ve ustaca metafor kullanmak, bir “benzeşim gözü”ne sahip olmak anlamına geldiğinden dehanın göstergesidir”.

Şimdilerde şiirin değeri, analojiyi kendi merkezine çekme yeteneğinde yatmaktadır. Önceden bir şeylerin ana hatlarını daha etkili biçimde belirtmek amacıyla kullanılan bir araçken, artık bir kavrayış yetisidir. Kendi kullanım değeriyle: her buluş ya da keşif Arşimet’in banyo teknesindeki “hah buldum” deneyimine, “her şey bir şeye benzer”içgörüsüne dayandırılabilir. Bu, bilim ve teknolojinin önde gelen beyin takımını ve yaratıcı atölyeleri yönlendiren, hatta şarap eleştiri esaslarının belirlenmesinde bile kullanılan temel benzerlik ilkesidir ( siz hiç bir gurmenin üzüm tadında bir şarap üzerine yazdığı yazıyı okudunuz mu?). Fakat dahası var: Aslında x = y mekanizması nesnelere anlam kazandırmamızın tek yoludur. Dünyamızı da bu yolla adlandırmış ve onu daha anlaşılır bir hale getirmiştik. Kendimizden, kendi bedensel farkındalığımızdan başlayarak, -masa ayağından, dağ eteğine kadar- bizi çevreleyen nesneleri metaforlar kullanarak ayırırız. Çünkü varolmayan bir şeyi hayal etme yetimiz yoktur. Her yeni icat bir öncekinden geliştirilir ve her yeni keşif zaten bildiğimiz bir olgudan ortaya çıkar. Böyle meseleleri en önemli uğraşı haline getiren tek disiplin şiirdir diyerek ilk argümanımızı sonlandırıyoruz.

İkinci argüman: rapsodist (epik şiir okuyucusu), şiir ve dinleyicinin bütünleştiği bir süreç olan sözlü şiir bir hafıza becerisi iken, yazının şiir üzerindeki güçlü etkisi onun zamanın ötesine geçmesini sağlamaktadır. Salt katılım bilinci muhtemelen günümüzde – müvekkilimin tekrar tekrar söylemeye bayıldığı- Porlock’lu adamın² kapıyı çaldığı ana kadar süren “poetik esinlenme” anıyla kısıtlı kalmaktadır. Bundan sonrası düşüncenin detaylandırılması, şiirin biçime uygun olarak yapılandırılmasıdır ki aslında bu, anın yeniden inşası anlamına gelir. Bu işin hedefi aynı zamanda özgönderimseldir: kendi belleği.

Belleğimiz istendiğinde ileri geri sarabileceğimiz bir video kaydedicisi değildir. Aksine, geçmişi her anımsayışımızda, yeni bir bütün oluşturmak için, parçaları her seferinde farklı biçimlerde birleştirerek geçmişi yeniden inşa ederiz. Eğer sözlü şiiri bir filmle kıyaslayarsak, lirik şiir bir fotoğrafla daha fazla ortak noktaya sahip olduğunu görürüz. Birincisi, evrensel geçerliliğe sahip geniş bir tuvalde gösterim yapmayı görev kabul ederken, ikincisi – kısmi ya da subjektif de olsa- tanımı ve konumu ustalıkla ele alınan gerçeklikle boy ölçüşebileceğini iddia edebilir. Ve şiir kendi epik gücü dâhilinde geçmişin dünyasını geleceğin yararına devretmişken, sözlü şiirin zamana tabi bir sanat olduğunu ve günümüz şiirinin boyutu aşan anlar yaratan eyleminin zamandan özgür olduğunu söylemek mümkündür. Bunun nedenleri metrik dil, uyak ve beyitlerdeki müzikal sınırlarda yatmaktadır. Şiir daha özgönderimsel hale geldikçe, sözlü şiirde çok önemli olmayan bu üç öge öne çıkmıştır. Tekrarlanan yapısından kaynaklanan bir geri dönüş. Uyak, bir “sözcük-ses ön belirleyicisi”nden başka bir şey değilken nakarat bizi başa götürür ve dizelerin akışımı(ahengi) tekdüzeliğin sonsuz tekrarını imler. Bu imleyiş, şiiri subjektif bir ögeye, -ne selüzozun ne de dijital plastiğin sunabileceği bir nitelik olan- süreklilik kazandırmanın tek formu haline getirerek, şiirin zamanı dizginlemesini ya da durma noktasına getirmesini sağlayan şeydir. Mahrem ya da bütünüyle bireysel olanın ötesine geçebilme yeteneği ise, müzik gibi, yazının devrimsel etkisine rağmen ayakta kalmayı başaran bir diğer faktörden kaynaklanmaktadır: şiirin değişmeceli dili (yazılı edebiyat onun retorik beceri yelpazesine hiçbir katkıda bulunmamıştır). Bu, pek çok modern şiirde yer alan aşırı subjektif anlamın, söyleyişte ulaştığı somutlaştırıcı tutarlılılık sayesindedir. Bu tutarlılığı kişisel olanı “örnek alınacak, temsili ve evrensel”olana dönüştürerek sağlıyordu. Görüntü ve ses, dil ve müzik, zekâ ve duyguları içeren bu şiirler “topyekün sanat” eserleridir. Bir anın bütünlüğü en insani boyutuna indirgenmektedir. Bunu ancak bir şiir başarabilir. Çünkü şiir hiç bir öykünün vakıf olamayacağı, hiç bir dramanın dışa vuramayacağı bir şeydir.

Peki ya gerçeklik? İyi bir şiir kötü olanından, kendi anlambilimsel, mantıksal, alegorik, metaforik, görsel (yazının Eros’un kanatları biçiminde şekillendiği İskenderiye kaligramları³ gibi) ya da matematiksel (varlıkları Saussure tarafından savaş şiirlerinde, Guihelm ve Villon’un Ortaçağ ‘Gematary’⁴ uygulamalarını temel alan şarkılarda ya da ‘Olipon⁵’ların getirdikleri biçimsel sınırlamalarda tanıtlanan biçimsel kombinasyon kuralları “hipogramlar”⁶ gibi) gereklerini karşıladığı ölçüde ayırt edilir. Kıyasın mantıksal kapalılığına öykünen sonelerde, ya da kendi semantik çerçevesini her açıdan incelemeyi amaç edinen bir alegorik şiirde gerçeklik kıstası diğerlerine nazaran sorunsuzdur. Fakat sözgelimi Inger Christensen’in Fibonacci dizgelerine göre düzenlediği ya da uç seslerinde konsonansla (ses uyumu) yazılan dörtlüklerde ne tür bir gerçeklik yatmaktadır?

Mantıksız gibi görünebilir ama antik Sümerler bile benzer seslere sahip sözcüklerin temel seviyede ilişkili olduğu sonucuna varmışlardı. Şaşırtıcıdır ki bu inanç nörolojik araştırmalarla doğrulanmıştır: Bir dil laboratuarında ‘rhyme’(uyak) kelimesini her duyduğunda elektrik şoku verilen bir insan, daha sonra ‘have a good time’(iyi zaman geçirmek) ya da ‘commit a crime’ (suç işlemek) söz dizilerini duyduğunda da aynı geri çekilme, ürkme tepkisini vermektedir^7.Öyle görünüyor ki uyağın biyolojik bir temeli vardır ve bu temel şiirin gerçeklik iddiasını destekler niteliktedir. Peki ya grafik metinler ve nesne şiirleri? Bu konuda da çağcıl ve henüz yazılmamış bir şiir tekniğine ihtiyaç duymaktayız. Yine de bu tarz görsel ögelerin doğada var olan figürlerin taklidi olarak zaten kullanıldığı ve antik Yunanda gerçeğin tasviri ve yorumu olan “edebi pandomim” kavramının tözünü oluşturduğu söylenebilir. Belki de bütün bunları şiirden daha yoğun bir zeminde uygulayacak bir başka sanat formu yoktur.

Bu, normalde savunmamızı sonuçlandırmak için yeterli olabilirdi ama daha söylenmesi gereken çok şey var.

Şunu bir kez daha iddia ediyoruz ki; şiir, kendi tarzına ait kuralları ön plana alır: farklı dizgesel dil örgüleri. Dil ve düşünce birbirini etkilediği için, her ikisi de kendiliğinden “gerçeklik” içermektedir; sadece sözcüklerde kök saldığı için bile olsa, ne tür olursa olsun, şiir gerçektir. Bu anlamda– modern analoji çerçevesini belirlemek adına- şiir bir çeşit modül; dörtlükler ya da kıtalar devre kartları; dizelerse devreler olarak kabul edilebilir. Bu bilişim jargonunu bir adım ileri taşırsak, özenle şifrelenmiş şiir dilinin gerçeklik ve bilinç arasında bir iletken ya da bağlantı kablosu gibi davrandığını ve bütün şiirin gerçekliği eşlemlendiren (ya da gerçekliğin yol haritasını çizen) çeşitli yöntemlerin yanı sıra ona ilk elden ulaşıma olanak sağlayan bir deneysel kurguyu tanımladığını görebiliriz. Bu noktada belirleyici olan, poetik çipin geçirgenliğidir. Bu bağlamda şiirin gerçekliğini sorgulamaya devam edersek, sorunu görece kavramlara yöneltmiş oluruz ve “doğru mu yanlış mı”yı konuşmaktansa “iyi mi kötü mü”yü konuşmak daha yerinde olacaktır. Dili düzenleyen biçim kuralları ne düzeyde bağlayıcı olursa, uygulanışı o düzeyde özenli; şiir de gözlem ve bulgu aracı olarak o derece etken olacaktır. Çünkü modülde yer alan veri uğultusunu ancak ve ancak şiirin içsel hassasiyeti bastırabilir. Şiir hangi programı yürütmeye karar verirse versin, daima gerçekliğe dair sözler edecek ve bunu içten yaptığı ölçüde anlaşılır ve etkili olmasının yanı sıra, içsel devrelerinin performansını da o ölçüde bütünleştirecektir.

Bu devrelerden ekrana aktarılanlarsa dünya haritalarına benzer diyagramlardır. Bazıları yağış miktarlarını, deniz akımlarını, rüzgârların yönünü kaydederken; bazıları da jeolojik oluşumları, rakımları, sıcaklıkları ya da nüfus dağılımlarını kayda geçer. Bayanlar ve baylar, iddiamın dayanağı çok açıktır: Bu programın çizdiği haritaların her biri gerçekliğin bir başka yüzünü gösterir. Bunu üçüncü kanıtım olarak sunmama izin verin.

Yine de bu, şiirin sadece tek bir niteliğini kapsamaktadır. Öznel girdi ve çıktılarıyla bir modül olarak tanımlanan ‘şiir’ ve dünya alelade bir bilişim tekniğinden başka bir şey değildir. Saygıdeğer bayanlar ve baylar, jürinin değerli üyeleri, tüm bu teknik metaforlardan sonra yılgın görünen müvekkilim dizelerini daha pragmatik terimlerle sergilediğinde, onların bir sözeylem olarak ve oldukça incelikli biçimde gerçeklikten saptıklarını fark etmiştir. Dizeler, insanlar arasındaki bazı gizli eğilimleri yansıttığı ölçüde gerçeklikten sapmaktadır. Bunun sebepleri şunlardır: a) Şiir çoğunlukla banal bulduğu gerçeklikten çok yaratıcılık ve özgünlükle ilgilenir; b) Bir araç olan dil hassasiyetten yoksundur. c) Şiir pek çok farklı ifade tarzına sahiptir. Fakat bunun yanı sıra d) Yazınsallık karmaşıktır ve e) birden çok kurgusal ilke tek bir şiir içinde yer alabilir ve bu yüzden tek bir şiir içinde ilkeler arası bir rekabet oldukça muhtemeldir: Düşümlü(eliptik) yöntemleriyle dil bilgisi, ölçü gerekleri, ses motifleri ve hepsinin oluşturduğu metafor-imgelem mantığı. Tıpkı birden fazla dili şiirin inişli çıkışlı dokusunda ve bir kerede birleştirmeye çalışan ve bunu yaparken de anlam kaygısı güden bir çapraz bulmaca gibi. Bu, iyi şiirin bu denli az olma sebeplerinden biridir.

İnsanın, klasik Yunan anlayışında olduğu gibi, “her düzeyde geçerli olacak tek bir gerçeğe denk gelme azmi” şiirin Eros’udur: Kavranamayacak ve elde edilemeyecek olana ulaşma ve dokunma isteği. Davranışın kendinden daha önemli olansa, dayandığı yöntemlerden doğan çok anlamlılık veya belirsizliktir. Çok anlamlılık, farklı dilsel düzlemlerin kesiştiği noktada ortaya çıkar. Çelişki de öyle. Metaforun bir yüzü bizi adamakıllı inandırırken, öteki yüzü akıl sır ermeyen, usa vurulamayan ikinci bir boyutu gösterir: metafizik boyutu. Şiirin gerçek başarısı, dünyayı olduğu gibi betimlemeye çalışırken, iki sözün çarpıştığı her yere paradoks tohumları ekmesidir. Onun gerçeği, çelişki boyutlarının nerede ve nasıl başladığını göstermektir. Wittgenstein'cı hermenötiğe özgü net yaklaşımla, şiir hem kendini değerlendirecek kriterleri hem de kriterlerin dayandırıldığı temelleri sağlar. Bir sözcüğün diğerine eklemlenerek bütün lügatların ve dillerin ötesine geçebildiği yolun izlerini sürebilelim diye...

Şiirsel gerçeklik çelişkisinden özgürleşmek şöyle özetlenebilir: Bir şiir felsefi bilginin en son sınırlarına, “bütün Giritliler yalancıdır” diyen Giritli gibi yalancı olduğunu iddia ederek ulaşır. Argüman No:4 olarak ileri sürülen bu durum, savunmamız aleyhinde düşünen herhangi bir jüriye fazla felsefi gelebilir. Fakat şiirin kurgusu olan bu belirsizliğin bir takım uygulama hükümleri bulunmaktadır: Hem “sınır, kontrol ve güdüm tanımayan uzamlar”, hem de “düşüncenin özgürce fink attığı alanlar” üzerinde, hayal gücü adına, hak talep etmektedirler. Yıkıcı, demagog ve porno düşkünü olarak suçlanmasına rağmen, müvekkilimin hoşnut ve sahiden onurlu hissetmesinin nedeni budur. Çünkü bunlar, totaliter sistemlerin tezgâhladığı bu göstermelik davaların sadece onu dize getirmek için planlandığını gözler önüne sermeye yaramıştır. Çünkü bunu yapmak için gerekçesi olanlar sadece onlardır. Çünkü böyle diktalarda şiir – ki dünyanın en eski sanatıdır– bir kez daha kadim Akdeniz geleneklerini anımsar ve eskiden neyse o olur: Evrensel bir dil. (Bu davada samizdat⁸ formunda, gizli kapaklı ve mahkûmların gizli jargonu kıvamında olsa da…) Bu yüzdendir ki müvekkilim kendisine zımnen yöneltilen suçlamaların düşüp düşmeyeceği konusunda kaygılı değildir. Çünkü öyle ya da böyle, şiir artık o kadar kabullenildi ki hiç kimse nasıl olup da onun her zaman ve her yerde olabildiğine dikkat etmiyor. Hatta belki de gereğinden fazla yerde - her TV ekranında, reklâm panosunda, her radyo programında ve yazılan her şeyde. İşte bu müvekkilimi şaşkına çeviriyor.

Haziran 25, 2003

Raoul Schrott

(Çeviri: Betül Akdağ)

Çevirmenin Notu:

1: Kastedilen savunma Sir Philip Sidney’nin The Defence of Poesie (Şiir Savunması) isimli eseridir.

2: “Porlock’lu adam” Samuel Taylor Coleridge’in “Kubilay Han (Kubla Khan” isimli) oryantal şiirini kaleme alırken gelen bir misafirdir. Bu şiirin akışı bir rüyadan(ya da afyona bağlı bir zihinsel bulanıklıktan) ibarettir. Fakat Porlock’tan (İngiltere’nin güneybatısında, Exmoor yakınlarında bir kasaba) gelen bir ziyaretçi tarafından kesintiye uğratılır. Kubilay Han şiiri hiçbir zaman tamamlanmamıştır.

3: Guillaume Apollinaire'in geliştirdiği ve şiirde/düzyazıda sözcüklerin bir şekli bütünlemesi anlamına gelen teknik.

4:İncil'i sayılarla yorumlama, ebcet hesabı; Kabala' da kehanette bulunmaya yarayan sayılar elde etmek için harflerin yerine onlara denk düşen sayılar koyma.

5: Fransız Edebiyatı’nda önemli bir yeri olan akım. George Perec, Jacques Roubeau, Italo Calvino, Raymond Queneau gibi yazarlar tarafından benimsenmiş, dünya edebiyatına Yaşam Kullanım Kılavuzu, Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu, 1 Trilyon Şiir gibi modern klasikler kazandırmıştır. Yapıtlarda çözülmesi zor bulmacalar, labirentler, oyunlar, iç-içe geçmiş öyküler, karmakarışık düzenler bulunur. Edebiyat-matematik-mantık üçgeni ön plana çıkar. Amacı edebiyatın sınırlarını genişletmek olan Oulipo akımı 1960'larda ortaya çıkmıştır.

6: Semantik matris

7: Rhyme ve crime sözcükleri arasında tunç uyak; rhyme-crime-time sözcükleri arasında da zengin uyak mevcuttur.

8: Sovyet bloğunu oluşturan ülkelerde kaçak yayınlara ve bu yayınların el altından dağıtılmasına verilen isimdir. Kopyalar her alıcı tarafından kısa sürede çoğaltılır ve dağıtılırdı. Çoğunlukla el yazısı ya da daktilo yazısı olurdu.

(Şiiri Özlüyorum Dergisi- Mart/Nisan 2011)

2010-10-09T00:43:00.005+03:00

3 Haziran 2010 /Yoleri Yayınları

(Beyoğlu Simurg Sahaf Kitabevi, Gitti Gidiyor, Net Kitap, Kitap Yurdu ve Idefix satış noktalarında.)

YAMYAM MANİFESTO

2010-08-25T04:28:00.004+03:00

Bizi sadece yamyamlık birleştirmektedir. Sosyal, ekonomik ve felsefi olarak.

Dünyanın tek yasası. Bütün bireyselliklerin, bütün ortaklıkların, bütün dinlerin ve bütün barış anlaşmalarının maskeli dışavurumu.

Amazon olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu.

Bütün sorgulamalara karşı. Gracchi’nin annesine karşı.

Sadece benim olmayana ilgi duyarım. İnsanoğlunun yasası. Yamyamlığın yasası.

Dramatize edilen bütün şüpheci Katolik kocalardan usandık. Freud, kadın muammasının ve kâğıt üzerindeki psikolojiye dair diğer korkuların işini bitirdi.
Gerçeğin üzerine basıp geçen tek şey, içsel dünya ile dış dünya arasındaki geçirimsiz katman olan giysiydi. Giydirilmiş insana karşı tepki. Amerikan filmleri anlatacak.

Güneşin çocukları, yaşayan her şeyin annesi. Turistlerin, kölelerin ve göçmenlerin özleminin ikiyüzlülüğüyle beraber şiddetle karşılandı ve sevildi. Cobra Grande diyarında (1).

Bu, eski otları derlemeyi ve sarf etmeyi hiç bilmediğimizdendir. Ve biz kentlerin, banliyölerin, sınırların ve kıtaların ne olduğunu hiç bilmiyorduk. Brezilya’nın dünya haritasındaki avareleri. Ortak bir bilinç, dini bir ritim.

Bütün konserve bilinç ithalatçılarına karşı. Yaşamın aşikâr varlığı. Ve Levy- Bruhl’a kalmış mantık öncesi zihniyet çalışması.
Carahiba devrimini istiyoruz. Fransız devriminden de büyük. Etkili, insandan yana tüm başkaldırıların birleşimi. Biz olmasak, Avrupa zavallı insan hakları bildirgesine bile sahip olamazdı. Amerika’nın ilan ettiği altın çağ. Altın çağ. Ve tüm kızlar(2).

Aynı soydan gelmek. Karahiban Brazil ile bağlantı. Oú Villegaignon print terre. Montaigne. Doğal adam Rousseau. Fransız devriminden, romantizme, Bolşevik devriminden sürrealist devrime ve Keyserling’in tekno barbarları. Yürüyoruz.
Biz kimseye din öğretmedik. Uyurgezer kanunlarına göre yaşadık. İsa’yı Bahia ya da Belem do Para’da doğurduk.
Ama biz asla mantığın doğumunu kabul etmedik.
Vieira Baba’ya karşı. Faiz karşılığı para veren hani. Cahil Kral demişti ki ona “ Bunu kâğıda dök ama çok da hilekâr olma”. Böylece borç alındı. Brezilya şekeri vergilendirildi. Vieira, parayı Portekiz’de bıraktı ve bize hilekârlığı getirdi.
Ruh, ruhu bedenden ayrı algılamayı reddeder. İnsanbiçimcilik. Yamyam bir aşının gerekliliği. Meridyen dinlere karşı denge için. Ve harici engizisyonlara.
Sadece aural-gizem(3) dünyasına kulak verebiliriz.

İntikam kodlaması olan bir adaletimiz vardı. Sihir kodlaması olan bilim. Yamyamlık. Tabunun toteme kalıcı dönüşümü.

Geri dönüştürülebilir dünyaya ve nesnelleştirilmiş düşüncelere karşı. Yok edilmiş düşünceler. Dinamik düşünmenin önlenişi (4). Sistem tarafından kurban edilen (sömürülen) birey. Klasik adaletsizliklerin kaynağı. Romantik adaletsizliklerin. Ve içsel yengilerin unutuluşu.

Yollar. Yollar. Yollar. Yollar. Yollar. Yollar. Yollar.
Carahiba içgüdüsü.

Varsayımların yaşamı ve ölümü. Kosmosun öz-dengesinden, özün kozmos aksiyomuna. Varlık. Bilgi. Yamyamlık.

Bitkimsi elitlere karşı. Toprakla teması olan.

Biz kimseye din öğretmedik. Onun yerine şenliğimiz vardı. Kızılderililer bir imparatorluk senatörü gibi giyinip kuşandılar. Pitt’mişler gibi görünerek. Ya da Alencar operalarında coşkun Portekiz duygularıyla eşlik ettiler.

Zaten komünizm vardı bizde. Sürrealist dil zaten vardı. Altın çağ.
Catiti Catiti
Imara Notiá
Notiá Imara
Ipejú.(5)

Sihir ve hayat. Elimizde listemiz vardı ve fiziksel, ahlaki ve yüceliğe ait şeylerin bölüşümü. Gizemden ve ölümden, birkaç dilbilgisel yöntemle nasıl geçip gideceğimizi biliyorduk.

Bir adama “kanun nedir?” diye sordum. Olasılık kullanmayı güvence altına almaktır diye yanıtladı. Adamın adı Galli Matias idi. Onu yedim.
Gizemin olduğu yerde determinizm yoktur. Ne yapmak gerek şimdi?

İnsanlığın Cape Finisterre’de başlayan öykülerine karşı. Tarihsiz dünya. Damgalanmamış dünya. Sezar yok. Ne de Napolyon.

Kataloglar ve televizyon setleri şeklinde gelişim tespiti. Sadece makineler. Ve kan naklediciler.

Düşmanca sublimasyonlara karşı. Karavellerle karşıya geçirilen.

Cairu vikontu tarafından bir yamyam bilgeliğince tanımlanan misyoner ulusların gerçeğine karşı: - Bu, defalarca yinelenen bir yalandır.

Fakat hiçbir savaşçı gelmedi. Yiyip tükettiğimiz bir medeniyetten mülteciler geldi, çünkü biz kaplumbağalar kadar güçlü ve kindardık.

Eğer Tanrı Yaratılmamış Evrenin bilinciyse, Guaraci yaşayanların anasıdır. Jaci ise bitkilerin.
Kurgularımız değil ama kehanetlerimiz vardı. Ayrışma bilimi olarak siyasetimiz. Ve küresel bir sosyal sistem.

Göçler. Boğucu memleketlerden kaçış. Kentsel sklerozlara karşı. Vesayete ve spekülatif usançlara karşı.

William James’den Voronoff’a. Tabunun toteme dönüşümü. Yamyamlık.

Aile reisleri ve “Leylek Masalı”nın oluşumu: İnsanların eylemsel cehaleti + düşlem eksikliği + sorgulayan kuşakların önündeki otoriter tutum. (6)

İnsan, Tanrı kavramına ulaşmak için derin bir ateizmden başlamak zorunda. Ama Karahiba yapmadı. Çünkü onların Guaraci’si vardı.

Yaratılan nesne Düşen Melekler gibi tepki gösterir. Sonra Musa doğru yoldan sapar. Ne yapalım şimdi?

Portekiz Brezilya’yı keşfetmeden önce, Brezilya mutluluğu keşfetmişti.

Meşale taşıyan Kızılderili’ye karşı. Meryem’e Kızılderili oğul, Catherine de Médicis’e Kızılderili bir vaftiz oğul ve Don Antônio de Mariz’e Kızılderili bir damat.

Mutluluk gerçek kanıttır.

Pindorama anahanlığında.

Alışkanlık kaynağı olan belleğe karşı. Kişisel deneyim yeniden meydana getirdi.

Bizler somutçularız. Fikirler ele geçirir, karşı gelir, kent meydanlarında insanlar yakar. Bırakın fikirleri ve diğer çarpıklıkları durduralım. Yollar için. İşaretlere, çalgılara ve yıldızlara inanmak için.

Goethe’ye, Gracchi’nin anasına, VI. Don John’un mahkemesine karşı.

Mutluluk gerçek kanıttır.

Yaratılmış ve yaratılmamış dediğiniz şeyler arasındaki mücadele, insanın ve tabunun kalıcı çelişkisinde tanımlanmıştır. Gündelik aşk ve kapitalist modus vivendi(yaşam tarzı). Yamyamlık. Kutsal düşmanın emilimi. Onu toteme dönüştürmek. İnsanın macerası. Dünyevi sona erme. Ancak, sadece saf elitler cinsel yamyamlığı gerçekleştirmeyi başardı ki bu, hayatın en yüksek anlamını içinde taşır ve Freud tarafından tanımlanan bütün rahatsızlıkları ve dini öğretilerin bütün hastalıklarını bertaraf eder. Varolan şey cinsel içgüdünün bastırılması değil, yamyam içgüdünün termometrik ölçeğidir. Cinsellik bir kez yaşandı mı, seçime bağlı hale gelir ve arkadaşlığı, eğer duygusallık varsa aşkı, spekülatifse bilimi yaratır. Sapma gösterir, kendini aktarır. Kötülemeye ulaşırız. Temel yamyamlık dinsel öğretilerin günahları içinde eriyip kaybolmuştur- kıskançlık, tefecilik, gıybet, cinayet. Sözde kültürlü ve Hıristiyanlaştırılmış ulusların istilası, işte yamyamlığa karşı yaptığımız budur.

Iracema topraklarında cennetin on bir bin hurisine şarkılar söyleyen Anchieta’ya karşı, Sao Paulo’nun kurucusu patrik João Ramalho’ya.

Bağımsızlığımız henüz ilan edilmemiştir. VI. Don John’ın dediği gibi:
- Oğul, bir maceracı bunu yapmadan önce başının üstüne taç koy! Hanedanı sürgün ettik biz. Braganza üstünlüğünü, egemenliğini ve Maria da Fonte kurnazlığını da sürgün etmek zorundayız.

Freud tarafından kayda geçilmiş baskıcı, giydirilmiş sosyal realiteye karşı- komplekslerden, delilikten, kahpelikten ve Pindorama anahanlığının hapishanelerinden arınmış bir realite.

OSWALD DE ANDRADE.
Piratininga.
Papaz Sardinha’nın yutuluşunun 374. yılı .(7)

In: Revista de Antropofagia [Journal of Anthropophagy], São Paulo, 1 (1), May 1928.
İngilizceye çeviren Maria do Carmo Zanini -2006
Türkçeye çeviren Betül Akdağ -2010 (Şiiri Özlüyorum Dergisi- Sayı 38)

Dipnotlar:
[1] Cobra grande [büyük yılan], or boiúna, Brezilya folklorunda yer alan hayal ürünü bir yaratık.
[2] Kızlar
[3] Aural + gizemli.
[4] Original in English, stop.
[5] “Yeni Ay, ahh Yeni Ay, içimdeki gündelik adamın anılarına doğru soluk al.” From Couto de Magalhães’s O selvagem [Vahşi].
[6] Orijinal metinde “pro-curiosa”, büyük olasılıkla prole curiosa [meraklı nesil] tamlamasında yapılmış bir yazım hatası.
[7] Papaz Pero Sardinha, 1556 yılında Brezilya’nın kuzey kıyılarında bulunan Caeté yamyam yerlileri tarafından yenilmişti.

En Hüzünlü Şiir

2010-08-06T17:28:00.001+03:00

Bu gece en hüzünlü şiiri yazabilirim

Yazabilirim örneğin; “Gece yıldızla dolu
ve yıldızlar masmavi titreşiyor uzakta`

Şarkı söyleyip esiyor gece rüzgârı.

Bu gece en hüzünlü şiiri yazabilirim...
Sevdim ben onu, o da beni sevdi bir ara

Buna benzer gecelerde sarıldım kollarımla
Defalarca öptüm onu sonsuz göğün altında

Sevdi beni o, ben de onu sevdim bir ara
O koca, masum gözler sevilmez miydi ama?

Bu gece en hüzünlü şiiri yazabilirim
Onu tutamadığımı, kaybettiğimi düşünmek

Dinlemek uçsuz bucaksız geceyi, onsuz daha tenha kalan
Ve şiir… Çime düşen çiy gibi düşer cana.

Ne çıkar sevdam onu tutamadıysa...
Gece yıldızla dolu ve yanımda değil o...
Hepsi bu...

Şarkı söylüyor uzaklarda biri. Çook uzaklarda...
Ruhum kayboldu onsuzlukta…

Gözlerim onu arıyor geri getirirmiş gibi, yüreğim onu.
Ve yanımda değil o...

Aynı gece ağartıyor aynı ağaçları
Bir zamanlardaki biz, artık aynı değiliz

Sevmiyorum artık onu doğrudur, oysa ne çok sevmiştim...
Sesim rüzgârı kollardı kulağına değmek için

Başkasının… Bir başkasının olacak...
Sesi, ışıltılı teni, derin gözleri...
Bir zaman öpüşlerime ait olduğu gibi...

Artık sevmiyorum ya... severim yine belki.
Sevda o denli kısa, nisyan öyle uzun ki...

Çünkü benzer gecelerde sarıldım kollarımla
Kaybolup gider ruhum onsuzlukta...
Bu bana yaşattığı en son acı
Ona yazdığım en son şiir de olsa

Pablo NERUDA
Çeviri: Betül AKDAĞ

HİÇBİR ŞEYDEN BİR ŞEY ÇIKAR

2010-07-02T03:16:00.004+03:00

"Ölüme karşı tek yanıt sanattır" diyor Malraux. Bense tam tersini düşünüyorum: yaşama karşı tek yanıttır sanat." Ferit Edgü

Thomas Munro’ya göre; “Sanat doyurucu estetik yaşantılar oluşturmak amacıyla dürtüler yaratma becerisidir.” Sanat, güzel ile uğraşır. Güzel göreceli bir kavramdır. Kendi içinde tutarlı bir bütünlüğü taşıyan şey çirkin, acı verici, iğrendirici bile olsa estetik açıdan güzeldir”demiş.
Hegel’e göre ise sanat, insan aklının ürünüdür. Kendisine doğanın taklidinden başka amaç bulmalıdır.

Tolstoy ise sanat hakkında ki soruya , “İnsanın bir zamanlar yaşamış olduğu duyguyu, kendinde canlandırdıktan sonra, aynı duyguyu başkalarının da hissedebilmesi için hareket, ses, çizgi, renk veya kelimelerle belirlenen biçimlerle ifade etme ihtiyacından sanat ortaya çıkmıştı” yanıtını vermiştir.

Rollo May’e göre yaratı, bireyin içsel travmasına bulduğu çıkıştır. Lacan’a göre ise anne karnından kopuş her bireyde eksiklik ve hadım edilmişlik duygusu yaratır. Ve birey yaşadığı sürece farkındalıklarıyla ve anlamlandırmalarıyla tamamlanma arzusu peşinden koşar.

Sanata dair pek çok tanıma daha ulaşabiliriz elbette. Ancak ışığın geldiği yerden çok, gittiği yerin aslolduğunu düşünerek, sanata yeni bir tanım getirmenin değil, sanatın ne zaman sanat olduğunu irdelemenin gerekli olduğunu düşünenlerdenim.

Sanatçının imgelemindeki saf kaynaktan evrilip gelen ve izleyicinin imgeleminde bir oluş yaratan, Shakespeare’in paradoksuna göndermeyle, “hiçbir şeyden bir şey çıkaran” şeydir sanat. Bir sanat eserinin, özelde şiirin, sanat eseri olabilmesi tek taraflı bir eylem değildir. Herhangi biri “Ben yaptım oldu” dediğinde ortaya çıkan her şey sanat eseri midir?

Sanatın iki taraflı estetik bir edimin nihai çıktısı, ya da bu oluşlar sürecinin tamamı olduğunu söylemek kanımca en doğru olanıdır. “Sanatçı eyler, izleyici algılar” tespiti de son derece sığ ve kısır bir ifade olacaktır. O halde sanatçının imgeleminden kopup gelen sihirli edim, ötekinde yani izleyende benzer bir sihir oluşturduğunda sanatsal süreç kendini gerçekleştirmiş olacaktır.

Sanatçı kendi tamamlanma arzusunu, ötekinde bir “kendisi” yaratmakla, yani bir bakıma diğerinde yarattığı “sihirle” gidermektedir. Bu imgesel trafikte sanatçıyı anlamak elbette her zaman daha kolay olandır. O, ne yaptığını bilmekte olandır. Ve her bir izleyende kendini çoğaltarak, hadım edilmişlik duygusuna ya da içsel travmasına estetik bir çıkış yolu bulmaktadır.

Peki, şiir ve şiirsel metinlerde okurun durumu nedir? Okur da aynı hadım edilmişlik duygusuna sahip olduğuna göre, buna bulduğu çıkışlar sanat değilse, daha reel, daha materyalist çıkışlar olacaktır ki, birey sanatın verdiği o asıl hazzı asla tam olarak içerisinde hissedemeyecek, daima biraz daha eksik kalacaktır.

Nedir sanatı üstün kılan? Asıl gerçeklik, sırrı fantezi olan bir ayna ise, izleyenin sanat dışında yapacağı her edim eksik kalmaya mahkûmdur. Çünkü sadece sanat salt gerçeğin sağında solunda, ötesinde ne varsa ona sunacaktır.

Gerçeklik tek başına sırsız bir aynadan başka nedir ki sahi?

Bu zeminden, yaptığım okuma yolculuğum sırasında kafamda çakan onlarca şimşek ve silinip giden onlarca klişeden hareketle yazınsal metinlere, özelde şiire ve şiirsel metinlere psikanalitik yaklaşımlar üzerine bir tür beyin jimnastiği yapmak niyetindeyim.

Sınırlı felsefe bilgim çerçevesinde ve meraklı okumalarım sonunda, psikanalitik şiir okumaları konusunda bir şeylerin yolunda gitmediğini, daha doğrusu eksik kaldığını fark etmiştim. Literatürü taramama rağmen -kendi adıma konuşmam gerekirse- olması gerektiğini sandığım türde bir şiir çözümlemesine rastlayamadım. Peki, bana göre iyi bir psikanalitik okumada eksik olan neydi?
Burada uzun uzadıya Freud veya psikanalizden bahsedecek değilim. Şiirle asgari düzeyde ilgilenen birinin bile bu konuda minimal de olsa bir alt yapıya sahip olduğunu düşünüyorum.

Ülkemizde ve dünyada pek çok eleştirmen tarafından ustaca yapılmakta olan klasik psikanalitik okumalar dışında benim demek istediğimi kısmen karşılayan bir görüş Hilmi Yavuz’un bir makalesinde Nurdan Gürbilek’in 'Kör Ayna Kayıp Şark' isimli kitabından alıntıladığı bir dipnotunda karşıma çıktı:
Edebiyat-psikanaliz alışverişinde üç yaklaşımdan söz ediyordu. Birinci yaklaşım edebiyat metnini bir semptom olarak görüp, semptomlardan hareketle yazarın analizine, kişisel geçmişine yöneliyor ya da tersine o geçmişten yola çıkıp yapıta varıyordu ki bu zaten bildiğimiz klasik psikanalitik okumanın ta kendisidir. İkinci yaklaşım, psikanalizi ve edebiyatı herhangi bir organik ilişkiye sokmadan ama onu temel alarak şiir üzerine kuramsal bir analiz yapmaktaydı ki bu yaklaşım edebiyattan çok psikanalizin açısını genişleten bir yaklaşımdı. Üçüncü yaklaşıma göre ise kuram kendi gerçeğini bu kez edebiyatın olanaklarıyla yeniden üretebilmek istiyordu. Edebiyatın 'maruz kaldığı' bir şey olmaktan çıkıp, kendini onun devamı olarak kurmayı hedefliyordu. Ve Gürbilek, eleştirinin ancak o zaman yapıtı bir semptom olarak görmekten vazgeçip, yazarın okura aktardıkları kadar, okurun da metne aktardıklarının, yazma-okuma sürecinde yazarla okur arasında kurulan bu ikili aktarımın analizine yönelebileceğini düşünüyordu.

Sözün özü, sözcüklerden, imgelerden yola çıkarak yaptığımız psikanalitik okuma kanımca sadece bir hasta metni okumak işlevini görüyor ve yazarın bireysel psikanalitik okumasını yapmamızı, yazarın psikodinamik yapısı hakkında bilgi edinmemizi sağlıyordu. Sözgelimi Yusuf Alper’in "Psikodinamik Açıdan Ahmet Erhan ve Şiiri" isimli yapıtında yaptığı tam olarak da budur. Ve kanımca yazarı, yapıtlarından hareketle yapıtlarından bağımsızlaştırmak konusunda son derece başarılıdır.

Öte yandan Gürbilek’in sözünü ettiği ikinci yaklaşım ise bu kez yazarın yanı sıra aktarım yapılan okurun analizine de yönelinmesi gerektiğini savunuyordu.
İşte bu noktada Lacan üzerine yaptığım okumalar ve bir süre ilgilendiğim ve başımı bir türlü alamadığım “semiotik” yani “göstergebilim” -ya da yazınsal açıdan daha kulağa hoş gelen ismiyle imbilim, durduğum yeri değiştirmemi sağladı. Lacan’a göre dil bir göstergeler sistemidir ve dilsel gösterge ile psikanalizin simgesi aynı şeylerdir.

Kısaca değinmek gerekirse, imbilim (semiotik), her türlü dilsel gösterge dizgesinin yapısını ve işleyişini inceleyen bir bilim dalı olarak gelişimini üç ana dalda sürdürür: söz-dizimi bilgisi (sentaks), anlam-bilgisi (semantik) ve kullanan-bilgisi/edimbilim (pragmatik). Sözdizimsel çok anlamlılık, anlambilimsel çok anlamlılık, belirsizlik gibi kavramlar da semiotiğin konusunu oluşturur.
Bir metnin klasik psikanalitik okumasını yapmak bizi yazar psikanalizine götürürken, okurun algısal psikanalizini yapmaksa okurun olası psikanalitik süreçlerine götürüyordu. Oysa bizi ilgilendiren ne yazarın ne de okurun psikanalitik alanı değil, sadece yapıtın psikanalitik alanı olmalıydı. Bunu nasıl yapabileceğimi düşündüğümde üç aşama kat etmem gerektiğini fark ettim:

a) Yapıtın yazar bağlamında psikanalitik okumasının yapılması

b) Yapıtın okur bağlamında psikanalitik ve semiotik okumasının yapılması

c) Yazar ve okur temelli psikanalitik ve semiotik okumaların kesişim ve bileşim noktalarının belirlenip sonucun hermenötik olarak okunması (bu söz konusu okuma, Riffaterre’in metinler arası okuma kuramında yer alan matris ve hipogram kavramlarından farklı algılanmalı ve yöntemlendirilmelidir.)

Yukarda sözünü ettiğin kesişim noktası yapıtın yazardan ve okurdan bağımsızlaştığı “üçüncü imgesel alan” olarak, sadece kendisi olabildiği bir alan olacaktır.
Sonuçta sanatçıların hep söyleyegeldiği bir klişeden hareketle “şiir yazıldığı andan itibaren artık şairin değildir. Aynı biçimde okunduğu andan itibaren de okurun imgelemindeki etkisini yaratır ama aslolan okur da değildir. Aslolan yapıt ise -ki öyledir- yapıtın öz etki alanı ve onun yorumlanması bizi doğru yola götürecektir. Metnin salt kendi iç sesini duyabilmemizin tek yolu belki de budur.

Bu durumda

“Öznesi, yüklemi, nesnesi, imgesi, ritmi, sesi, söz sanatları, vs her şeyi tamam olduğu halde neden bazı şiirler yine de biraz eksiktir?”, “ Şiir diye sunulan her metin neden aslında şiir olmayabilir?” sorularının yanıtları belki de bu üçüncü imgesel alanda yatmaktadır.

Yani

Sadece estetik söylem veya imge midir şiirler arasındaki rakım farkını yaratan, yoksa kör noktamızda kalan, şairden ve okurdan bağımsız, onların ve hatta onların bilinçaltlarının bile hesap etmediği, haberdar olmadığı derinlikli başka bir açı mı vardır? Bu her şey üçüncü imgesel alana karşı dineldiğimizde karşımıza çıkabilir mi?

Ve hatta

Üçüncü imgesel alanın genişleyen evreninde şiirsel algıya etkiyen sosyolojik, ontolojik, epistemolojik, vs kara deliklere de başka bir yorum getirmek mümkün olabilecektir.

Elbette ki

Uzmanlık, derinlemesine araştırma, sınama, temellendirme ve yöntemsel yapılandırma gerektirmektedir.
Ve soracak olursanız
“Bu bütün ayrıştırmalar şiire ne getirecektir?” diye, tek bir yanıtım olabilir:

Şiire kanatlarını iade etmenin vaktidir.

Betül AKDAĞ
Mart 2010

2010-06-28T18:23:00.001+03:00

Kara Hindiba

2010-05-30T02:55:00.018+03:00

Elbette ki çözülmeli insan sargılarından. Bütün yaralanmaların geçip gitmesini umut ederken, sargının olabilecek en derin yara olduğunu bilmiyorsa hele. En çok da o zaman.

Bazı geceler camdan içeri giriverirdi kurander. İçerinize işlerdi inceden. Tanıdık bir üşengeçlik halinde öylece izlerdiniz. Ağrısız bir bakışla kutsardınız gittiği yolu. Sesinizin lif lif ayrıldığı bütünü hışırtısız, fısıltısız, tıkırtısız izlerdiniz. Eski zamanların coşkusu çoktan gitmiş olurdu. Sessizliğin de kendine has bir coşkusu vardır belki diye, ona dahil olabilmek için kalbinizin sesini susturmanız bile gerekebilirdi. Yapamazdınız. Hep bu kekeme korkunuz yüzünden sessizlik ormanına da giremezdiniz. Araftaki camlara basa basa dönerdiniz geri. Ortalık ne kan ne revan.
Neyse ne.

Nefreti merhametle, üzüntüyü nefretle mayalamayı biliyor insan. Yalnızlık kalabalıkla, sessizlik gürültüyle mayalanmıyor ama. Arsızlık asaletle, riyakarlık hiçbirşeyle mayalanmıyor. Zaten artık herkes kendini kendiyle mayalar oldu. Onda, bunda, ötekinde didik didik bulup çıkardığı kendisiyle... Bu yüzden genetik bir hastalık halinde uzaklaşıyoruz ötekilerden. İçe çekile çekile büzüşen kimlikler halinde küçülüyor iç evrenlerimiz.

Fa diyezden didaktik zannedilmesin cümlelerim. Birşey biliyor değilim.
Her şeye yamuk bakma alışkanlığım yüzünden, hiçbir kovaya düşüp bütünleşmeyecek oluşumu kabullenmiş olarak, buharlaşmaya durduğumu zannediyorum. Özgürlük okyanus değil de su buharı olmaktır belki de. Aslında daha kerli ferli şeyler de geçebilirdi aklımdan. Ama migren yorgunu aklımı bu gece azat ediyorum. Bütünüyle su buharı olmanın pratikte neye benzediğini merak ettiğimi de gizleyecek değilim.
(Ateş + Su = Su buharı) ise "ateşin suyu söndürmesi gerekir" mantığından yola çıkarak aşkın akaryakıt benzeri bir şey olduğunu söyleyebilmek mümkün. Ama tabii ki bundan size ne. Herkesin yangını kendi içinde.
Erdemsizlik kargaşadan beslenir diyorlar. Bence tam tersi.
Mekanizmayı sekteye uğratmak (ya da entegre olmak) için yanından veya içinden geçmek gerekiyorsa -ki öyledir- illa ki her ikisine de dokunacağız demektir. Ne acı... Dahil veya müdahil olabilmek adına erdemsizlik ve kargaşanın kesişim noktasında duruyor insan...
Hiç suya sabuna dokunmasak? Onu da buyurmuş büyüklerimiz sağolsunlar: "Çözümün parçası değilsen, sorunun parçasısındır."
Alın bir salakça söz daha. Oysa hiçbirşey yapmazken bile sorunun ve çözümün bir parçası halinde değil miyiz? Sadece sayısal bir değer(sizlik) olarak bile olsa.
Neyse.

Migrenin üstüne üstüne gitmek konusunda abartmamak gerekiyormuş anladım. Ağrıyı çatışmayla alt edeyim derken sonunda beynimi alt edeceğim. Değil mi ki migrenin olası benliği ve tartışmasız varlığı tam beynimin içinde... Ama tabii ki bundan size ne. Herkesin ağrısı kendi içinde.

E(m)prime

2010-05-11T00:33:00.020+03:00

Her gördüğünüz düzlüğü uçuruma çevirme hünerini nasıl görmezden gelelim şimdi?
Ya uçurumlardan düşünce yekpare bir dağınıklık halinde dahil olduğunuz olasılıksız
gökyüzlerini?

gök yüzebilsin

Bütün kişi zamirlerini bene endekslediğiniz gün bahar olsun mesela. "Turuncuydu ve
sürülmüştü yazdan" olsun. Hatta ileri gidelim benin rengi ayrışık bir akdeniz,
senin rengi (h)is kokusundan ibaret olsun. Çin tarçını, frezya, bergamot ve yasemin
tarafsız bir şurası olsun. Onlar bunlar ötekiler berikiler ve öncekiler kalabalık bir tren sıkıntısından ehven olsun.

(d)evrilsin

Kimseye edecek büyük büyük sözlerim yok. Lanetlidir büyük sözler anlamın geniş
karnında. Senin büyük sözlerinin ünlemlerindeyse dünyanın bütün kırlangıçlarına
yetecek çamur var insan. Çünkü artık atan kadar adam değilsin. Aslında onun kadar
insan da sayılmazsın. Hücrelerinde gezen bütün transgenler kadar hiç şeysin.
Hiç siyahtır içindeyken bilmezsin.

Düşünmemeyi becermeye çalışırken insanların düşünmelerini umudetmek bir büyük iki
yüzlülük olarak geçmeli midir kayıtlara?

geçilsin

Aydınlık tek kişiliktir ve karanlığın tavşanlarla bir ilgisi olmalıdır kanımca. Ve
aslında herkesi kendi karanlığına gömebilseydik belki yelken de açardık fosforlu
yarınlara.

Korkmayın burada değilsiniz. Zaten ben de burada sayılmam.
Burası karanlığın emprime göz bebeği ve karanlık mühür gözlüdür kanımca.

içilsin

Yaban Eriği

2010-04-08T18:09:00.003+03:00

her kim isen yüreğinden sürmeni çalar hayat.

gizin büyüsü zehridir küçük kız
içtiğimiz yerlerimiz kandan kule,küstüm otu ve buhran
kafanda hep birkaç soru inceden
dillenince, suçlanınca, kanınca
ispatı yok sızlanışlara sayılınca
o masum gözlü yalanı
sen bari sakın kendine savunma.

yusufu kendine kuyu zannettirir bu hayat

isimleri say içinden, işaretleri
adın dahil bütün sözleri unut
gör ne kalmış eylemden
sonra otlar sararınca, arka camdan dışarı bak ve şükret
say ki bir yaban eriği sevdin sen

Betül Akdağ

Siyah

2009-10-16T23:19:00.007+03:00

pervane kanadına vuran ışıklar içim
suratını saklamayan kor duvar
ölü doğmuş bir dizenin
ne etsek de kurtulsak göbek bağı
sonbaharda düşememiş acemi yaprak
dinlemekten korktuğumuz şarkılar
karanlık kahvelerin çekirdeği
huzurlu yaşlı adamların kanı
güvelerin okuduğu el yazmaları
....................oluyoruz....................
............okuyorlar....................
....................okuyorlar....................
............okuyor....................
üstelik adamakıllı çirkin sesleri

...

http://rapidshare.com/files/293959758/Giorgos_Dalaras_-_S_Agapo.mp3.html

KURBAĞA OLARAK UYANMAKTAN İBARET HERŞEY

2009-08-21T05:56:00.012+03:00

Aklımdan bile geçmiyordu hayaller kurmak. Ben sadece gözlerimi yumduğumda duyduğum şarkıyı seviyordum. Kimsenin yüzünü hatırlamak zorunda kalmamak ne iyiydi. Duvardaki soluk resimler gibi hepsi orda duruyordu. Bir taş plak dönüyordu her seferinde başkalaşarak.
İsmini söylediğimde kayboluyordu. Gözlerimi kapatıp nefesimin izini sürüyordum ki,
ib(a)retliklerden uzak dur dedi bi ses.
Hiçbirşey birşeyden ibaret değil.

Bütün gece süzüldüm odalarınızdan içeri. Kendinizde değildiniz ve bu asla hafifletici sebepten sayılmadı. Sol omzunuz açıktaydı (acaba) birazcık üşüyordu. Sağ diziniz saçlarınız hep açıktaydı. Başucu hiçbirşeyleriniz sizden masum duruyordu. Aslında başınızın ucu da yoktu. Olmayana varmış gibi dokundum.

Bir doğum özrü olarak sarkıyordu diliniz. Bütün ömrünüz boyunca sihirlemekte kullandığınız o küçük et parçası pembe döşeğinde sizden masum uyuyordu. Uyuyan ağaçların gözyaşları gibi. Hiç uyanmicakmış gibi dokundum.

Bütün gece süzüldüm odalarınızdan içeri rüzgar acemisi tül perde gibi. Sağ bacağınız diğerinin gırtlağına basmış, araya aldığı soluksuz pastel örtüye uykuyu dikte ediyordu. Değdiğiniz serin çarşafların eski tadı vermediğini hissediyordunuz belki. Huzursuzdunuz. Kaşlarınız çatılmıştı birazcık. Kaşlarınız sizden masum uyuyordu. Dokundum.

Sağ elinizin tersi, uzanmış artağanlı toprağa çimleri sever gibi, yol verir gibi suya, yüzüne su çarpar gibi duvarın,
böyle dalgın, böyle sadık bir türbedar gibiydi. Sağ eliniz sizden masum işliyordu dokundum.

Bütün gece süzüldüm odalarınızdan içeri. Elinizde olmadan çirkindiniz kiminiz, kiminiz suyun kaldırma kuvveti. Kiminiz ölür gibi uyuyordu mezarlara, kiminiz kapıları açar gibi. Kiminiz kıpırtısız denizler boyuyordu, kiminizin dili damağı sonbaharda yaprak.
Merhametimden arınmak istedim. Kaba hesap, kelle başı, sayısal değersizlik olarak biriktirmek istedim aklımda sizi. Çoğaldıkça azalan hani... "Kaç kez anahtar kaybettim ben hayatımda" kadar anlamsız, ekmek bıçağı kadar sıradan kılmak istedim.
Bütün gece süzüldüm odalarınızdan içeri. Günahkâr kalplerimizi dinledim. İkisi bir etmediğinde değersizleşen hani...

Aklımdan bile geçmiyordu hayaller kurmak. Ben sadece gözlerimi yumduğumda duyduğum şarkıyı seviyordum. Kimsenin yüzünü hatırlamak zorunda kalmamak ne iyiydi. Keşke mümkün olsaydı kalp atışlarını da unutmak. Nefesimin izini sürüyordum ki...

bundan sonrası tıknaz bir kurbağa masalı.

.

(S)üzüntü

2009-08-17T03:53:00.005+03:00

Ben uyurken herkes ölmüş grisi şehir. Şaman eskisi faylardan, kırçıl bozlaklardan, su rengi zamanlardan topluyorum teleklerimi. Kocamış adamların gözlerindeki körpe iştiha ile semiren, kanla değil plazmayla avcarlanmış bu sahte çağdan büsbütün çiğsiyorum. (Her durumda sağlamasını kapıların eşikleri üzerinden yapan bütün yanlış sonuçlara göre uyduruyorum. İyi ki...)

Işığa çarpıp yanan detay gibi çenileyip duruyor ne varsa karşımda. Sandığımız çürüdü içindekilerden önce. Ellerimizde kıpkızıl, bileklerimizden doğru yürüyen bir limedenlik. (Bunu uydurdum tamam.)

Sen bu kadar böyle iken ben nasıl öteki türlü kalabilirim insan...?
Korkuyorum cehaletin nezaketsiz ve hoyrat pazularından...

Bitse de gitse insanlık
Bitse de gitse.

KABUSLAMA

2009-08-08T02:08:00.013+03:00

_______________________________________Elâ'ya

Kendi sesinin elinden tutup da giderken, vardığın yerin bir başkasının kâbusu olduğunu farkettiğinde, rüzgâr daha çok uğulduyor kulaklarında. Denedim.

Büyük büyük laflar eden minnacık adamlar ülkesinde kendinden başka gidecek yerin yok ve sen de başkasının kâbusunda kendini düş sanan bir faniden başka bir şey değilsin. (Aslında im)

Sen, yer ve kâbus...
Ben, sin ve kuyu
Ruh, sal ve suyu
Saç, ma ve lama

Belki de şiir bundan ibaret birşeydir ne dersin?

Aslında kırmızı bir gömütlükten yükselir ve geçersin bir tünelden. (Cesaretin, tünellerin ve diğer hiçbirşeyin önemi yoktur.) Ruhunu salıverirsin bu dangalak suya ve alabildiğine saçmalarsın.

Bar bar bağırırsın sonra bar barbar
Kurşunlar kulağına, sen çeliğe suya har

(bundan sonrası şuurla kirletildi.)
...

Sessizlik öyle faşisttir ki, kağıdın hışırtısına, kalemin sürtünme sesine, beynin stoplazmik uğultusuna bile tahammülü yoktur... Üstelik yaşam kitabında adı yazmayanlar ateşe atılacak(tır) biliyor musun?
Peki ya ateşten gelenler?

Beni bir rüyada yaktılar idi.
Şiiri camlara bastılar idi..
O ağaca başım değmez sanırdım
Bir tahta çarmıha astılar idi..

Bazen bütün seslerin üzerine bir çizik atıyorum. Yüksek seslerin, bilgiç seslerin, yalancı seslerin, eski püskü seslerin, çoklu seslerin, "ya bizi nerende sınayacaksın" diye soran seslerin... Estirikli bir kehanet gibi davet ediyorum kendimi bu şölene. Perdelerim sonuna kadar kapalı sessizliği dinliyorum. Doğrusu ancak o zaman anlayabilirim ırzına geçilmiş sözcüklerin aslında ne demek istediğini. Sözcelerin ucunu bucağını düşünmektense, anlarım kendime seslendiğimde ne demek istediğimi...

şimdi ela ve hareli sus vakitleri...
aynı rüzgâr dağıttı saçlarımızı dağıtmaya ama
şimşir nerde, usta nerde, hâl nerde.?

Anlıyorsun değil mi?

.

Rabarba

2009-07-09T14:55:00.005+03:00

hayattan geçiyoruz

sırtında trabzanın çiçek tenekeleri

güneş deli taylar misali kızgın

hayattan geçiyoruz

ayağımız kıymık kıymık yaşamanın sureti

Saklı

2009-07-01T01:27:00.005+03:00

duyulmuyordu her zaman dumanın sesi

derine saplanmış bıçak
üç beş kere incelmiş ten
özne siz kalabalık
yedi zılgıt beş cenaze ve daha

çargâhtan yürüyordu nigar makamına ses
ışıksız gecelerden sahte yıldız takımlarından geçiyorduk
kendimizde kalmıyordu ayak izimiz
bu yüzden en çok içerde kayboluyorduk

duyulmuyordu her zaman dumanın sesi

Lar Ler

2009-07-01T00:48:00.002+03:00

bir o mu bırakmış yıldızlarını damlara
avutmaya çıkmış dağ başlarını
bir o mu silâhın çamurunda yatan
elinin parmakları yüreğine doğru

öldüğü gün kadar kimse güzel olmadı

Kemal Özer

(Işıkları yazmaya gitti şair. Her nedense ölmek diyorlar ona.)

2009-06-15T01:08:00.002+03:00

"..........
Sonra her şey birdenbire çirkin, birdenbire çirkin, birdenbire
Çirkindi
Bozuldu bir akşamüstü kıyılara çıkmak çünkü
Eller bir soğuk el resmine girip dondular.
Ay çürüdü
Her şey bir hizada kaldı, bütün eşyaları kaldırdılar
O kaldı
Bir o kaldı: gelişen korku.
..........."

(E. Cansever/Tragedyalar V-V)

Revan

2009-06-13T23:59:00.006+03:00

ufka sevdalı güneşler gibi çekildik
kuşkusuz kanatların gölgesine
sizin duldanızdaki taşlara dokunmadan
ama çarpalayarak bir yüreğin yükünü
dalgınlığa, aşıklığa, inanca dair
ne varsa havaya serpmiş
eli ayağı kesilmiş adamlar gibi gittik

ateşi içmişti yağmur
ve herkesi aklamıştık
nereye denklendiğimiz gelmeden aklımıza
gürültüsüz bulutlar gibi gittik

.

Acının Alkışları

2009-06-04T16:37:00.006+03:00

7:45
"Neden ölürki bir insan sevgisizlikten başka ?" dedi duman.
Kendi yanaklarından döküldü gitti kadın...

7:46
uyuyan bir bebeğin üstünü örter gibi
şehri sarıp sarmalıyor,
demek ki şefkatli bir şeydir sis...

7:51
herkes kendi hayatının bir kenarından tutmuş ısırıyor.
hiç değilse dişleri tamam olsa...

7:54
küçük beyaz tepelerde mavi ağaçlar da bilir
dün tahta bir merdivendir
kırık bacaklı.

7:55
içimdeki son insan öldüğünde
kente güneş yağıyordu (h)içlendim.

7:58
"nal sesleri sönüyor perde perde
atlılar kayboluyor güneşin battığı yerde! " Nâzım Hikmet

1 haziran 2009 (Değirmendere)

nasıl

2009-05-20T01:42:00.005+03:00

yüzümüzün sayfasından
karanlık bulanık günler geçmiştir
huyun öte tarafıdır hiçkimsenin davası
perdelerin açılmadığı her yer
yeryüzünün, gökyüzünün, sesin bittiği
kalbimi sunmuş dururken aklımı alan her yer
bu bütün heyyulanın sel ovası

/gel ki fünyemizi bazen mezopotamya
bazen firavunun içi çekmiştir./

yüzümüzün sayfasından
karanlık bulanık günler geçmiştir
"bir tabutu denize atar gibi"

...

Zayi İlanı

2009-05-15T01:53:00.003+03:00

2005-2009 yılları arasında yazdığım yüzlerce şiir ve deneme geçen gün yaşadığım bir bilgisayar faciasında yok oldu. Üstüne üstlük yedek CDler de bir biçimde bozulmuş. Dönüşümsüz biçimde gittiler yani. Çok üzülürüm sanmıştım. Ama tuhaf bir hafiflik hissediyorum. Gerçekten tuhaf...

büyük yangınlar gibi geçiyor hayat
kimi şair; kimi de şiirden ediyor.

B.A.

aynı şehrin kızlarının kalbidir gece

2009-05-15T01:20:00.007+03:00

vaktiydi bir gemiyi denize indirmenin
kırıldı cam
köpük köpük kırıldı

ayaklarımız kanarken yasemin vakitleri
ben bu gece size değil
afrikaya ağladım.

Caruso

2009-05-07T22:49:00.007+03:00

22 Nisan

2009-04-22T01:36:00.002+03:00

Gidip hayatın ismini sınadık
Öldü
...
..
.

Sayrı

2009-04-14T00:08:00.004+03:00

"Kediler ölmez, sadece giderler ve bir daha geri gelmezler" dedi duman.
Mırıl mırıl birşeyler söyledi kadın. Güneş doldu gözlerine.

“Nasıl da sökülüyor ilmiği gecenin” dedi duman.
“Nasıl da eklemleniyoruz her an bir başka ana” diyemedi kadın. Huzursuz bacaklarını salladı durdu. Yemyeşil ekin tarlaları kadar esmek isterdi, koca bir bataklık kadar çekti içine kendini.
“Ne kadar hızlı oksitleniyorum farkında mısın” diyemedi, duman sarıp sarmalarken yemyeşil bir yaprağı, gökyüzüne metan bir perde çekti kadın.

"Görüntüler ve gürültülerden ibaret bu çağda anlamın peşinde koşmak ne kadar yorucu değil mi?" dedi duman.
"Her seferinde Amerika’yı yeniden keşfettiğimde kendimi özel ve önemli hissettiğimi itiraf etmeliyim" diye yekindi kadın.

“Bence herşey tesadüfen ve kendiliğinden” dedi kadın.
“Böyle olmasını ne çok isterdin” dedi duman. Bir duvar çatlağından cereyan yapıyordu içeri sızan hava.

“Ben başımızın üzerinden geçip giden bulutlar kadar hükmüm olduğumu biliyorum, ya sen?” dedi duman.
“Bağırma kuşları korkutuyorsun.” dedi kadın.

“Elde değil ben devrik cümlelerle düşünüyorum.” dedi duman.
“Bu nedenle devrilmekten hiç korkmuyorsun demek” diye çınladı kadın.

"Benim hiç kimselerim omuzumdaki zemheri kadar herkestir." dedi duman
"Lütfiye Teyze'nin kimyon rengi elbisesi pazendendi." dedi kadın.

"Buraya bahar gelecek birkaç ay sonra" dedi duman
"Size bahar geldiğinde bizim buralardaki otlar çoktan kurumuş olacak" dedi kadın.

"İnsan birşeyi çok isterse olur değil mi?" dedi duman.
"Kesinlikle evet" dedi kadın.

Bunlar son sözleri oldu.

5 Nisan

2009-04-05T01:16:00.007+03:00

“bilinmesin belki de hiçbir zaman anlayamayacağım…” dedi kadın
“ anlasan yok olacağım, anlamasan perişan” diye yanıtladı duman.

Kuytusundan alevlerin, artık olsa olsa cılız bir güney rüzgârı çıkar. Savrulur külünden, vurur kendini dalgalara. Sonra kendi kömüründen elmaslara durur Anima Sola.

Dokunulmaz ki bilinmesin “belki de hiç yürünmüş patikalar kadar dingindir ölüm”.

“Siz” diyorsunuz ya, aslında sahiden hiç kimse olmanın geniş ufuklarında, bilinmezin-olunmazın-görülmezin-gidilmezin sonsuz çayırlarında serin bir dokunuştan başka bir şey değil varlıklarımız.

Belli ki üretilmeden çok önce tüketilmiştik.

Kuyunun kıyılarında büyümedik mi demin? Yoksa sizde mi görmediniz dumanın genlerini?

Lütfiye Teyze kimyon rengi pazen bir elbise giyer bilmezsiniz. Hep gülümser, küllü kumral saçlarını okşayası gelir insanın. Lütfiye Teyze menekşe yaprağı kadar narindir bilmezsiniz. Azcık ağlasa mesela, güneş düşse gözlerine yok olur gider...

Ancak bir kadın gözlerinde güneşi söndürebilir bilmezsiniz.

Özgürlük diye yanıp tutuşmak yalan. Gider, yanar ve özgür küllerini savurur rüzgâra isterse insan...
Siz benim parça pinçik cümlelerimden (h)içten fazla şey bilmedinizse hiçim.
İşte o hiçten fazlası sizin.

Yol dediğiniz zamandır herşeyden azade... Biz boynumuzu eğeriz. Gözlerimizde güneşler yıkanır herhangi bir sabah. Yol zamandır kendi dumanını savurur, bizden biliriz.

Birisi çıkagelsin, Akdeniz öğlesini – ama ağustosmuş gibi- resmetsin, bütün hayatı uykuda geçirebilirim. Bir öğle sıcağının içine ne çok şey sığar bilseniz.

Ben ki hiçbir şey bilmediğimi bile tam olarak biliyor değilim.
Ne yersiz dilekler bu içimizden geçenler. Tanrı olsam, hiç değilse benden bir nehir roman çıkmayacağını bilirdim.

***

Vaha dediğiniz bir okyanus indisi. Şüphe götürmez bir şeydir bu dediğim. Emin olunuz. Rüyamda gördüm çünkü. Eski bir şahidim bile var. Sizin vaha dediğiniz, sesinizin kaynacı, insan yiyen bir tür çiçeğin yetişebildiği tek yer. Çok tanıdık değil mi? Bakın şüphe bile etmediniz.

Hayat şarkıdan ibaret. Sahiden seviyorsa yaşamı, kekeme olduğunu bile unutabilir insan şarkı söylerken. Veya en acı çığlığı bile yer bulabilir bir aryada...

Evirip çevirmeden inanmanız gereken bir şey daha: Ben cesedinden kurtulmaya çalışan biriydim. Safraydım, saburaydım, yağmur bulutlarından bile fazla ağırdım kendime. Ta ki bir sabah gecenin hâlâ çiçek koktuğunu fark edinceye kadar.

Bir daha asla sesime değmeyecek seslerde bıraktım inanmayı. İnanmadan yaşamanın daha hafif ve pembe bir şey olduğunu fark ettim. Bu stoplazmanın içinde evrilip duran kaç kişiysek artık, aynı sözleri tavaf ede ede cılkını çıkardığımızı da.

Kimsenin bilmediği sözcüklerim var. Kimsenin dokunmadığı. Demek ki ben uydurmayı, içini doldurmayı ve inanmayı seven biriyim. Hayatı sevmek gibi... Leylak kokuları akasya kokularına karıştığı gün anladım benden bir nehir roman çıkmayacağını. Tanrı tarafımdan uyandığım bir sabahtı muhtemelen.

neyse...

hiç kimsenin dokunmadığı sözcükler uydurmanın sevinciyle...

B.A.

3 Nisan

2009-04-03T15:51:00.006+03:00

“Uçucu işler bunlar biliyorsun değil mi?” dedi duman.
“Sen ne dersen doğrudur” dedi kadın.

Geceye boyanırdı kirpiklerimiz kimi. Kaş boylarımıza dizeler dinelirdi. Çakal yağmurundan başka ne beklerdik ki çok zaman.
Topraktık.

Kaç tane ben kurşunladık duvara karşı. (öyle yoluna can koyulmuş sevda imgesi filan değil ha ciddi ciddi ben. Hatta birini Efsel Bahçelerinde kurşunladıydık.)
Kaç kere geçkin bir zemheri dağladı gün tenlerimizi.
Portakal çiçekleri olmasa belki asla bilmeyecektik çatlak ve nasırlı yerlerimizi tutan hayalet ağrıların kendimiz olduğunu.
(Ben bana neler dedi de duymadım.)

Ruhumda tek bir yaprak kımıldamıyor. Kıprasam bir büyük fırtına olacağım... Kendimi benden çıkarsam, içimde ne kadar nehir varsa akacak... Onca göz bebeği geçti gözlerim üzerinden. Kocaman karalarında kendimi aklar gibi akladım sizi. Ak sandığım naftalin kokulu bir sandık lekesi...
Ve kehanet gerçekleşti karanlık kabzasında bir sayhanın.
Geçilsin tutanaklara

çok tanrılı gülüşlerde

üzerimize uyduruk zamanlar yağıyordu

geceye boyanıyordu kirpiklerimiz.

kaş boylarına dizeler dineliyordu.

serde gençlik filan vardı

çakallar yağıyordu düştük toprağa.

aklım yerindeydi daha

kopup gitmemişti kalbim

insana baktığım zaman içerim kadar güzeldi

________________________________düş bu ya...

(karakolda duş da varmış bugün farkettim)

(ahşap değil papirüs)

küller ve kumlar aşkına vazgeçtim bunu düşünmekten.
keşke baykuş olabilseydik bazen.

BA

22 Mart

2009-03-22T01:33:00.006+02:00

youtube video izleyebilmek için eklenti linki:
Youtube Jacker

yarın

2009-03-17T00:26:00.005+02:00

umuyorum benim de göğüs kafesimde
kapkaranlık bilge bir akik bulacaklar

kan burulmuş geçitlerinde yankı
ve uçurum kanadı saydam sözler

.

Armağan

2009-03-15T15:05:00.005+02:00

eski püskü köhnemiş gemi güvertesiyim
üşümem, ayazım, kırağım ondan...

suskusunda varlığın aynalı saçlarıyla
kalbi kırık bir truva şarkısı bulun bana
her yer gün kurusu mahşer
baharın gelişi öyle olağan
gerçeğin sağı solu essahtan olsun

görülmeyecek ne varsa gördü gözlerim
üstelik bir ben değildim
bırakın bana

beynimin hayaletli odalarını
karmaşasını bu bütün dünyanın
bi çırpıda gocunmadan yuttuğu için
genzimi yutağımı bırakın bana

sade yüreğimi alın efendim
o yorgun ve çalışkan işçisi bedenimin
fırtınadan kurtulan tek yolcum olsun

geriye kalan hep safra

bırakın bana.

Seçmece

2009-03-10T00:07:00.003+02:00

sheytan kurt gönünde değil, kuzu postunda gizlidir.

ortaklık öküzdense başka buzağı yeğdir.

beline, eline, diline sahip olmayanın sahibi çok olur

edebi, edepsizden öğren

laf torbaya girmez

el yumruğu yemeyen kendi yumruğunu değirmen taşı sanır.

ne yavuz ol asıl, ne yavaş ol basıl

dağları ıssız sanma, körleri gözsüz sanma

inkar mahkemenin kilidi

ne doğrarsan aşına, o çıkar kaşığına.

it derisinden post olmaz

zerdaliden kaval olmaz, zurnadan al haberi

Bazen Bilemez İnsan

2009-03-04T00:29:00.016+02:00

Şeytan tırnağı hayatlar da var dedi içinden bakana .

Hiç ama hiçkimseye söylemediğiniz sözleriniz oldu mu sizin? Bedenlenmiş her eterde sınayıp tüketmediğiniz sözceleriniz oldu mu? Ya asla benzeri tadılmamış tek bir duygunuz? Şey gibi hani,

az sonra gırtlağınızdan içeri dökülecek olan bir yudum suyun dehşeti,
içine düştüğü kuzguni karanlıkta ateşe döndüğünü gören birinin hayreti,
bir kar tanesinin diğerlerine kavuştuğunda yitip gidişi,
bir kirazın, "sebebi" olduğundan emin olduğu nisan sevinci,
gözbebekleri büyürken gecede, beyni küçülenlerin tuhaf, masum algısı,
yemyeşil çimenlere demincek düşmüş çiy tanesinin şeffaf tertemizliği,
etin tırnakla sadık teşrik-i mesaisi,

Ne varsa toparlayın. Gıcır gıcır ne varsa çıkınınızda -ki ona küfredebilir en arlanmaz tanrılar- çıkarın koyun masaya işte.
Varsa hiç ışık değmemiş bir yanını da ekleyin retinanızın,
hiç ses değmemiş bir anını kulağınızın ve
yolu beyninizden hiç geçmemiş bir yanını nefesinizin.

Sonra yoğurun hepsini ellerinizle.

Ortaya çıkan her neyse sizden değildir.

Bizden olabilme ihtimali yalanların türevi; "bazen"se genellikledir.

(Sana seslerce söylenecek. Duymayacaksın.
Sana asırlarca, sırlarca söylenecek. Duymayacaksın.

Tanı kendini!

Söylediğin kişi değilsin. Yargıladığın bütün sıfatlardan ibaretsin sen. Bunu sana insanlık adına , kardeşlik adına söyleyecek Jüpiter'in sevdiği birkaç kişi. Tanı kendini.

İnsan olmak için halâ bir seçeneğin var ama bedeli sıfırdan başlamak ve ne kadar işe yaramaz olursa olsun, kendi öz gerçekliğinle yüzleşmek. Bütün çıplaklığınla.

Bazen bilmiyor insan.
Ve genellikle bazen.

Hoşçakal....................)

.

Biz Çocukken

2009-03-03T00:06:00.007+02:00

Biz çocukken feri sönmüş aylardan haberdar değildik. Unutulmuş suratlar arasından bir surat seçmek gerekiyordu, kimi seçsek kendimiz oluyorduk. Ne zaman gülümsemişsek, o zaman düşüyorduk uçurumlara. Dişleriniz adı bilinmeyen dostlara benziyordu.
Hiç kimselerinkine benzemeyen bir kafatası bulmuştu bilen adamlar. Ne vardı ki bunda... Hiç kimselerinkine benzemeyen birer uçurum taşıyordu insan denen her bir illet kafatasında...

Herkesin şurasında burası denen bir yer var unutma...

Bir yudum suda nasıl boğulur insan biliyoruz artık. Zayıfız belki ama eksik değiliz dünden. Bir yudum suda nasıl boğulurmuşuz bir öğrensek, ölümsüz oluruz sanırdık ya, öyle değilmiş.
Hayat öğrenildikçe dolan bir tükrük hokkası imiş...

Biz çocukken portakal rengi baharlardan haberdar değildik. Ruhumuzdaki niş de, kiriş de bizdik. Söylenmemiş laflar arasından derinlikli şeyler seçmek gerekiyordu, ne söylesek sesimizi susuyorduk. Nefsimizle gökyüzü arasında gidip geliyorduk işte. Ne var ki yıldızlar hepimiz için tozlaşıyordu. Memnunduk maviliğinden kanatlarımızın. Gülümsüyorduk. Sonrası o malum uçurum. Yıldızlara söz söyleme kaygımız yoktu diye destanlar yazıyorduk. Aynaları kendimiz, kendimizi sırlı cam sanıyorduk. Aptallığın başkenti! Hiçbir neden yoktu kafa karışıklığına. Yanlış formül üzerinden doğru sonuçlara varıyorduk.

Öğrendik ki, her ne varsa insana dair ne yek pare ne sahipli. Yazdığın her sözcükte sen de beni anlatıp duruyorsun ey sesimin annesi. Ey diye ünleyen son sel, barakaları yıkıp geçtiydi bir gece. Göksel bir rüyaydı belki.
Biz de çocukken adeta rüyaydık zaten. Hayra yormak nedir bile bilmezdik.

Çınardan ellerinizle ağaç evler mi yontmuştunuz yoksa siz de -hani ayağı yere basmayan...
O halde sürer gider bu klorofil özentisi...

.

İçerim

2009-02-27T21:53:00.006+02:00

bugün fark ettim
bir tünel geçiyor her soluğum
mezarlıktan geçer gibi geçiyorum kendimden
ellerim yangında yaprak
sözüm dulda
dizem kurgan
şiir kan

İçerimde bir çavlan şangırtısı
Bir(im) bile gereksizken
Kimi koklasam ben rengi bir toprağı yanıyor

.

Olsun

2009-02-22T22:44:00.007+02:00

"Sözün hükümranlığı Çin Seddi değilmiş bildik."

Adam küçük kızın elinden tutmuş, kerrat cetvelini ezberletiyordu. Hava yağmurlu, ezber zordu. Habire bozuluyordu. Akla ziyan bu rakamlar dizgesini ezberlemek ne saçmaydı.
Sonradan öğrenecekti ki bu "değişmez" için değerdi.

Kadın elindeki tığla küçük kıza zincir çekmeyi öğretiyordu. Bazen minicik ellerine batıyordu tığ. Canını yakıyordu. Ama değerdi. Başka türlüsü mümkün değildi çünkü zincir çekmenin. Bu bilgi evrenseldi. Onlarca çeşit düğüm atabilirdi insan ama zincir tek biçimliydi.

...

Yüreklerinde uçurumlar görüyorum onların. "Aşağıda görünenlerden başka kaç ceset sığar bilinmez mezarlar"a benziyorlar. Herkesten çok üşüyorlar biliyorum. Isınmaları için kaç kazak, kaç süveter, kaç çorap, kaç ben giyseler nafile. Yüreklerini tırpanlayan her neyse, gücüm yetsin istiyorum. Varsın erkenden kocamış laflar edeyim ömrü billah. Onların uçurumunda balkıyan güneş olsam istiyorum.

Sürekli eciş bücüş aynalara bakan bir insan, aslında ne olduğunu nasıl anımsayabilir ki? Yüzünü unutmaz mı? İçindeki uçurum mavisini okyanus, ateşin sanrısını güneş sanmaz mı?

Aynalar el değiştirdiğinden beri herkesin yüreğinde bu trahom bakış.
Nerede bir kalabalık görsem, içlerindeki uçuruma ne tıkacaklarını şaşırmış bir şuursuzlar ordusu... Açlık ve boşluktan ibaret sofralarda kendini yiyen insancıklar.

"Aşağıda görünenlerden başka kaç ceset sığar bilinmez mezarlar"ına moloz olmak da var serde. Olsun...

Değil mi ki cesedim anlam kazansın istiyorum.

Uzak Evlerde Lambalar

2009-02-21T21:33:00.010+02:00

saydam ve hiçbir şeyden şiirler yazıyordunuz
dink taşındaki buğday bu.

mahcubiyet adettendi
tiftik tiftik ve gençtiniz
nefes kendi menzilinden sürülünce bitiyordu
ve üşüyordu giderken
ta ki siz kendinizle kestaneler pişirdiniz

ihtilal sargınıydı gürültücü ruhunuz
makul karşılamak gerek
sesinizi içmiştiniz

eskiden içilir şeydi insanın hikayesi
kendi avazımı söküp atsam diyorum

Betül Akdağ

11.02.2009

Adı Burgaç

2008-03-23T09:47:00.007+02:00

bir burgacın yüzüyle söylüyorum
aklımdan yıldızlar kayıp gidiyor

hiçkimse inanmıyor sahidenliğe
etimizde çimdik çimdik
hayatın tırnak izleri
ve hatta buna bile...

göç ediyor ağırdan umur kafileleri
sesimiz lâl-ü beladan beri yankısız

andolsun ki burgacın adıyla söylüyorum
akıl eski ve üşengeç bir yıldız

Betül Akdağ

AĞAÇSIL

2008-03-12T10:49:00.005+02:00

bir mavi inanmak mümkün
cehennem yuvarında
ne var ki asla zorunda değiliz artık...

ikinci göbek bağı bu kopunca yittiğimiz
sonuncu kök epriyen
yarım yamalak bir tümce
sessiz sedasız susulmuş
ha(dd)ince

kokusu alelade değilki sözcelerin
güneş ne yarınki ne dünkü değil

kar yağarmış gecelere
ve bir bozlak erirmiş

kök okşar mı tek bir dalı
diye diye içlenirmiş

kalabalık kuş sürüsüne doğru
kaldırırmış başını salkım söğüt
bağırırmış avazı yittiğince

ben hayata inanmadım
hayat hiçkimselere

Betül Akdağ
Mart/2008

MİYAVLAYAN KUZGUN

2008-02-21T18:11:00.004+02:00

__________________ ötüşünü unutmayan bütün kuşlar için

/mürteci sözcüklerinle geliyorsun kapıma
oysa ben ağırbaşlı kızlar çeşmesinden haşa içmedim
benim mayam güneştendi ve saçlarım rüzgarın kanatları/

bilmediğinden susuyor sizin tanrınız
bu mazeretsiz sonucu hesabedemediğinden susuyor
tek bir soru sormuyoruz yüzüne düşen gölgeye
farkında bir mahcubiyeti okuyoruz
nasıl özenmişti oysa doğayı resmettiği bu anaç tene

ilk ciğerimiz yanıyor, incecik bir ağır ezgi
en son yüreğimiz ahhhh
ne kadar örselense o kadar yalız
gördüğümüz herşeyi görmedik oluyoruz
bellediğimiz ne varsa bilmediğimiz

kapkara ayak izleri üstünden
merdivenler gibi bitiyor hayat
pamuklu entarilerin içinde
ekmeğin tozu gibi haram biliyorlar seni
kenara atmadan önce öpüp koyunca alnına
günahı unutmayı ar biliyorlar
saçlarından biliyorlar şehveti senin
bilmiyorlar gözlerindeki tebelleşi

ne ki geldiğin yerde
ağaçlar büsbütün yosun
nereden bileceksin ne yanda şimal

sen birazcık sevgi istemiştin de
kendi cümlelerini verdiler sana
söyle binlerce kere, unut sesini diye

miyavlayan kapkara bir kuzgun oldun bak
onun gibi öttüğünde daha mı az çiğner seni
ah deli...

bağırdığında topraklar çekiliyor altından
utanıyor arlanıyor eriyor senden

/murdarım ben, öpüver alnına koy
benim saçlarım şeytanın gönünden
senin gözlerin kutsaldır nasıl dokunulur ona
masumdur senin zekerin ve dahi biçare beynin
ben korurum seni benden, dalkavuk başımı kapat
değil mi ki bu kadar unutmuşum kendimi
unuturum beynimi de ört beni!!!/

Betül Akdağ

mevsimler ve köşeler

2008-01-21T21:28:00.001+02:00

/isyankar sesimiz uykularınız
karanlık kovuklarda
soysuz gölgeler bildik
ve şiir ki bazen efendimizdi
nasıl severdik /

rahat yataklarınızda yankısız devşirmeler
sonra içli ya da neşeli şeyler
cesaretten korkmaya esaslı gerekçeler
çığırtkan bir sessizlik isterdiniz

birkaç duvar, bîkaç civar
tıkırtılar, kırıntılar ve kırpıntılar
lime lime şiltelerde deliksiz uykular gibi
yalandan payınıza düşeni isterdiniz

dahanın uzağını bilirdi oysa
jüpiterin sevdiği birkaç kişi

sessiz sedasız iklimler faslını kapatırdı
pencereyi,kapıyı,bacayı kapatırdı
erdemin dehşetini çizerdi yüzünüze
kalın perdelerin ardında çünkü
iç yetmeyen hardan zamanlar vardı

(h)abis kehanetlere gebe sancılar
ne tanrıydı ne peygamber nebi şey
şiirli şişeler okyanusunda
bir tuhaf faili meşruydu yaşam

Betül AKDAĞ /9 Ocak 2007

KADIN İŞİ

2008-01-21T17:30:00.003+02:00

KADIN İŞİ

Çocuklarım var bakacak
Giysiler onarılacak
Döşeme silinecek
Erzak temin edilecek
Sonra tavuk kızaracak
Bebek kurulanacak
Dostlar var ikram görecek
Bahçenin otları temizlenecek
Ütülenecek mintanlar
Giydirilecek çocuklar
Konservelik kesilmeli
Kulübe tarafımdan temizlenmeli
Sonra da hastalara bakılacak
Ve pamuk toplanacak

Işılda üstüme güneş
Yağmur, üstüme çisele
Usulca düşün damlalar
Ferahlatın yamaçlarımı yine

Fırtına, savur beni buralardan
Yabanıl rüzgârlarınla
Süzüleyim göğün yüzü boyunca
Yeniden erene kadar huzura

Yumuşacık düşün kar taneleri,
Saklayın beni beyaz ve
Buzdan öpücüklerle
Bırakın nefesleneyim bu gece

Güneş, yağmur, kıvrılan gök
Dağ, okyanus, taş ve yaprak
Yıldızın parıltısı, ayın şavkı
Benim diyebildiğim başka ne kaldı

Maya Angelou

Çeviri: Betül Akdağ

Düşeyim

2008-01-21T17:29:00.000+02:00

Ama yatay olsaydım keşke

Kökü toprakta bir ağaç değilim

Su ve ana sevgisini içine çeken.

Bundan, ne yapraklarıma ışırım her Mart,

Ne de bir çiçek tarhında güzel olurum

Renklerimle alıveren nasibime düşen iç çekmeleri

Yapraklarımın yakında dökülecek olduğunu bilmeden.

Ölümsüzdür bir ağaç bana nispeten

Ve bir çiçek daha fazla bilir kalkışmaları

Birinin cesaretini arzuluyorum, ötekinin upuzun hayatını

Bu gece yıldızların ışıltısında

Ağaçlar ve çiçekler kokuyor hava

İçlerinden geçiyorum, hiçbiri farketmiyor varlığımı

Yatarken aklıma geliyor bazı

Daha çok benziyorumdur onlara

Düşüncem yoğalınca

Bence daha doğacadır yatmalar

O zaman gökyüzüyle sohbetim başlar

Nihayet toprağa uzandığımda yarayacağım işe

Ağaçlar tenime dokunabilsin, çiçekler uğraşabilsin benimle diye.

Sylvia Plath

(Çeviri: Betül Akdağ)

Neden Öter Biliyorum Kafeste Kuşlar

2008-01-21T17:27:00.000+02:00

Özgür kuş rüzgârın sırtına biner

Ve süzülür gider akım boyunca
Daldırır kanadını güneş ışınlarına, kalkışır gökyüzüne sahip çıkmaya

Ama dışarı bakan kuş dar kafesinden

Pek az görür öfkesinin parmaklıkları yüzünden

Kanatları kırılmıştır ve bağlıdır ayakları, ondan şakımak için açar ağzını

Esir kuş şarkı söyler ürkek nağmeleriyle

Meçhul ama yine de özlediği şeylere

Ve onun sesi duyulur uzak tepede

Şarkısı esir kuşun özgürlüğedir diye

Özgür kuş bir başka meltem arzular

Ve usulca değişir rüzgârları, göğüs geçiren ağaçlar

Ve şafak rengi çayırın tombul solucanları arasından, adını verir göğe

Ama esir bir kuş düşler mezarında dinelir

Gölgesi bir kâbusun çığlığında bağırır
Kanatları kırılmıştır ve bağlıdır ayakları, ondan şakımak için açar ağzını

Esir kuş şarkı söyler ürkek nağmeleriyle

Meçhul ama yine de özlediği şeylere

Ve onun sesi duyulur uzak tepede

Şarkısı tutsak kuşun özgürlüğedir diye

Maya Angelou

Çeviri: Betül Akdağ

Ayna

2008-01-21T17:26:00.000+02:00

Gümüş rengiyim ve doğru. Hiç önyargım yok

Gördüğüm her şeyi hemen yutuveririm

Sadece olduğu gibi, aşk ve nefretin sisinden azâde

Zalim değilim, yalnızca doğru sözlüyüm-

Küçük bir tanrı gözü, dört-köşeli

Çok zaman karşı duvara doğru düşüne dalarım

Benekli ve pembedir. Uzun zamandır ona bakmaktayım

Sanırım yüreğimin bir yanıdır. Ne ki titrer

Bizi yüzler ve karanlık bölüyor biteviye

Bir gölüm şimdi. Bir kadın üstüme eğiliyor ,

Menzilimi irdeliyor bulmak için aslında kimliğini

Dönüyor sonra yalancı mumlara veya aya.

Sırtını görüyorum, yansıtıyorum onu bağlılıkla

Gözyaşı ve sinirli elleriyle ödüllendiriyor beni

Onun için değerliyim. Geliyor ve gidiyor.

Her sabah karanlığın yerini alan yüzüdür

İçimde genç bir kız boğdu ve orda yaşlı bir kadın

Çoğalıyor günden güne, rezil bir balık gibi.

Sylvia Plath

(Çeviri: Betül Akdağ)

DUVARLAR

2008-01-21T17:25:00.002+02:00

düşünmeden, merhametsizce, utanmadan
yüksek duvarlar ördüler dört bir yanıma.

umutsuzluğumla baş başa kaldım
bir şey düşünmez oldum beynimi kemiren bu kaderden başka.

dışarıda görülecek işlerim vardı diye
ah neden kulak asmadım örülürken duvarlar

ne ses duydum ne seda çalışan işçilerden
sezdirmeden kapattılar beni dışarki alemden

Konstantin Kavafis
Çeviri: Betül Akdağ

Modern Japon Şiirine Bakış

2008-01-21T17:21:00.002+02:00

1868 yılı Japon tarihinin en büyük siyasi değişimlerinden birini gördü. Tokugawa İmparatorluğun 260 yıllık hükümranlık sonunda çöktü ve Meiji İmparatoru tarafından yönetilen yeni bir hükümet kuruldu. Bu aslında modern Japonya’nın da başlangıcıydı.

Yeni liderlerin, ülkenin Batı Avrupa, Rusya ya da Birleşik Devletler sömürgesi olmasını engellemek ve gelişmiş ülkelerle eşit konuma gelmesini sağlamak için çareler bulmaları gerekiyordu. Bunu sınırlı sürede başarmak için, yarı özerk yerel yönetimleri birleştirerek geleneksel imparatorluk gücünü iyileştiren ve halkının birer Japon vatandaşı olarak kendilerini tek bir ulus çatısı altında hissetmelerini sağlamaya çalışan yeni bir imparator yönetiminde tek bir “ulus” yarattılar.

Yeni yönetim, ekonomisini ve askeri donanımını güçlendirerek Japonya’yı modern bir devlete dönüştürmeye koyuldu. Batılılaşma süreci bütün ülkeye yayıldı ve batı uluslarını cezalandırma ve geçme çabaları ateşli hatta kimi zaman dokunaklı hale geldi.

Böylesine bir çağdaşlaşma süreci doğal olarak, Japonya’da büyük bir çoğunluğa sahip olan milliyetçi çevreleri harekete geçirdi. Aslında dönemin bazı şairlerince de açıkça ortaya konan bu milliyetçilik hareketi, batının etkisiyle parlatılıyor ve besleniyordu. Örneğin, II. Dünya Savaşı sırasında yazdıkları şiirlerde Batı karşıtı milliyetçi söylemler kullanan Kohtaro Takamura (1883-1956) ve Tatsuji Miyoshi (1900-1964) gibi iki ünlü şair, gençliklerinde Batı şiirine büyük ve coşkun hayranlıklar besleyen kişilerdi.

Japonya’daki uygarlaşma süreci, Batı medeniyetini taklit eden ve batılılaşma sürecine kitlesel bir tavır gösteren iki düşünce odağı arasında değişken baskınlık düzeyinde fikir çatışmaları içerisinde gelişti.

Herhangi bir insan bile, bu iki çatışkının bireysel şiirde birbirini yadsıması gerekmediğini; hatta birarada oluşlarının yazınsal üretim için çok zengin bir kaynak olabileceğini anlayabilirdi.

Hristiyanlık ve Serbest Şiir

Japon şiirinin batılılaşması ilk olarak geleneksel ayet biçeminin dönüştürülmesiyle göze çarptı. 1900’lerin başında, Haiku ve Tanka gibi Japon geleneksel şiir formlarının gözden geçirilmesi ve canlandırılması için bazı girişimlerde bulunulmuştu. Yeni nesil şairler bundan daha fazlasını istiyorlardı. Batı şiirinin etkisi altına girmeye ve ondan esinlenmeye dünden hazırdılar ve Batı taklitlerine öykünerek İncil Ayetlerini serbest vezinde yazmayı denediler.

Bu uygulama şiirde Haiku ve Tankalar dünyasında olup bitenden tamamen bağımsız, başlıbaşına yeni bir akım yarattı: “Serbest Tarz, Konuşma Dili” .

Bu yenileşmenin izini 1870’ler Hristiyanlığına bakarak sürebiliriz. Meiji Dönemi’ne kadar (1868) Hristiyanlığa karşı çıkılmış ve mutlak bir biçimde yasaklanmıştı. Fakat yasaklar yürürlükten kaldırılır kaldırılmaz, Hristiyanlığın Tanrı’nın gözünde her insanı eşit kılan öğretisi, feodal kurallarla sınırlandırılmış gençlerin bir kısmını uyandırdı ve harekete geçirdi. Hristiyanlık, ataerkil ve hiyerarşik bir toplumdan özgürleşmenin yanısıra, sevme özgürlüğünü de aşılıyordu. Bu durum, Tohson Shimazaki (1872-1943) ve Kohtaro Takamura gibi modern şairlerin öncülük ettiği romantik şiire zemin hazırladı.

Batılılaşma sürecinde ilkokullarda şiir okuma konusuna daha fazla yer verildi. Yaşayan büyük şairler ve eğitimciler okullarda söylenmesi için şarkı sözleri yazdılar. Bunlar zorunlu eğitime geçilmesini takiben, hızla bütün Japonya’ya yayıldı.

İlginçtir ki, şarkılar geleneksel Japon halk müziği ile özdeşleşmiş ögeler içermelerine rağmen Batı müziği tarzında bestelenmişti. O zamandan beri Japon müzik eğitimi neredeyse sadece Batı müziği kuramlarını ve uygulamalarını temel almaktadır.

Aslında Meiji Dönemi’nde başlatılan batılılaşma süreci, en kayda değer ve uzun soluklu olanıdır. Bununla beraber, bu aceleci ve geniş çaplı süreç, modern Japonya’da şizofren bir yarılmaya sebep oldu. Kamusal alanlarda Batı kavramları egemen olurken, geleneksel miras özelde korunarak ve saygı duyularak sürdürülüyordu. Bu şizoid yarılma ya da kültürel ikilik, Modern Japon Şiiri’nin yaratıcı gelişimine fayda sağlamadı. Bu sorunla karşı karşıya kalan pek çok kusursuz şair, sanatsal kimlik sorunu yaşamak durumunda kaldı.

Bu dualite ile yüzleşen istisnasız her şair -ya geleneksel Japon şiiri ya da karşıtı olan modern Batı şiiri ile- serbest nazım aracılığıyla derin bir içsel bağ oluşturmayı amaçladı.

Bu durum, Japonya’nın bin yılı aşkın zamandır Çin kıtası ve Kore yarımadasındaki en son uygarlıklardan yaptığı seçici özümseme girişimleri ile paralellik gösterir.

Bu nedenle Japon serbest şiirini okumak, modern Japon uygarlığının oto-portresine bakmakla eş değerdir.

II. Dünya Savaşı’nın Sonu

Japonya’nın 15 Ağustos 1945’teki yenilgisi, Japon toplumunda ani bir değişime neden oldu. İnsanların akıllarında sadece bir fantazi olan uzak batı, umulmadık biçimde yüzleşilmesi ve uğraşılması gereken güncel bir gerçekliğe dönüştü. Japon halkı, tarihte ilk kez, bir savaşın yenilen ülke kültürüne olağanüstü bir darbe vurabileceğini kavradı.

Savaştan yenik çıkan Japonya, yönetimde ve içişlerinde bazı temel değişiklikleri dayatan müttefik güçlerin işgali altında yeni bir döneme girmişti ve elbette ki böylesi bir değişim bütün toplum üzerinde şiddetli bir darbe etkisi yaratmıştı.

İşgal, çağdaş şiir söylemi üzerinde de hatırı sayılır bir etki yarattı. Halk, yaşanan bunca değişim arasında güvenini kaybetmişti. Seçkin bir gazetecinin deyimiyle “ yüz milyon (Japon) için pişmanlık zamanı” idi. Körükörüne inanılan “Kutsal Japonya” unufak olmuştu. Toplumda geleneksel olan herşeye karşı kuşkuculuk ve yadsıma ilerliyordu.

Amerikan işgal güçleri tarafından ustaca reklamı yapılan Amerikan demokrasisi, eğitim ve basın çevrelerince övülüyordu. eğitim sistemindeki kapsamlı reform pek fazla tepki almadan kabul gördü. “Kutsal Japonya” öğretisi yerini genç insanların yeni yönlendirilme biçimine bırakmıştı. Savaşa karşı duran ve mutlak barış için güvence veren 1947 anayasası, Japon halkını askeri totaliter rejimden uyandıran bir uyarandı.

Genel olarak, iyimser idealizm ve Japon toplumuna yapıcı yol gösterme konusunda başarılıydı. Anayasa, aynı zamanda Japonya’nın egemenliğinin imparatorun değil; halkın elinde olması gerektiğini ilan ediyordu. Uzun yıllar süren savaştan sonra, bu bildiri halka kurtuluş duygusu verdi. Yeni anayasa kadınlara oy verme ve eşit eğitim hakkı da sağlıyordu. Savaş sonrası siyasetin elde ettiği en büyük başarı da buydu.

Savaş Sonrasında Japon Şiiri

Yine de, ülke savaş sonrası gerçeklerle yüzleşmek zorundaydı. Halk kıtlık, yoksulluk, önü alınamayan karaborsacılık, yetersiz beslenmeden kaynaklanan hastalık ve ölümler, sokaklarda sayıları hızla artan savaş yetimleri ve fahişeler, işçi sınıfının çekişmeleri gibi çoklu sorunlarla boğuşmak durumunda kalmıştı. Bunlara rağmen, yeniden yapılanma süreci devam etmekteydi.

On yıllık mahkumiyetlerinden salınıverilen komünist liderler, ülkeyi düzeltmek için politik üstlenmelere ve kültürel anlamda çalışmalara başladılar. Edebiyat alanında, savaşın sefaletini, acıları ve savaş sonrası kaosu yansıtan yeni bir akım boy veriyordu. Bu dönem şiirinin belli başlı temaları, yıkım, bitkinlik, endişe, çaresizlik ve ölümdü. Düzyazı da toplumsal durumları aynı temalarla yansıtıyordu. Nagazaki ve Hiroşima’da atom bombalarının dehşet veren acılarını ve korku dolu belirsizliği yaşamış olan şairler, yapıtlarında genellikle insanlığın geleceğine dair karamsar bakışlarını dile getiriyorlardı.

Bunun yanında, ülke tam da böylesi üzüntüler içindeyken, aşk, umut, yeni hayata yalvarışlar gibi temalar popüler ve şiir için neredeyse kaçınılmaz oldu. Japon şairler ilk kez farkettiler ki, izole edilmiş bir ada-ulusun bireyi olan Japon insanının traji-komik özel hayatı bütün dünya ile paylaşılabilir ve hatta dünyanın çağcıl ruh durumunu biçimlendirebilirdi.

Benim de dahil olduğum, 1945 sonrasında şiir yazmaya başlayan “savaş sonu şairleri” için bu gerçeklik doğal olarak ve zorlanmadan meydana geldi. Bütün bu yıllar boyunca modern şiirin varoluş amacının, küresel çağcıl sezilerin ifadesi olduğu inancıyla şiir ve eleştiriler yazdım. İronik bir bakışla, Japonya’nın yenilgisi ve işgalin sonuçları modern Japon şiirine pencerelerini açma ve dünyanın geri kalanını inceleme fırsatı verdi.

İnanılmaz bilimsel gelişmelerin yaşandığı bir çağı yaşıyoruz. Bu arada din olgusunun çeşitli biçimlerde yeniden canlandırıldığını, politik arenada ve sosyal davranışlarda hiç olmadığı kadar nüfuza sahip olduğunu görüyoruz. 21. yüzyılda hâlâ yüzyılın acımasız getirileri olan tekno-savaşlar, şiddet, ırklar ve dinler arasındaki vahşi çatışmalar gibi tuhaf tarihi değişimleri tartışıyoruz .

Bu tarihi değişimler arasında, edebiyatçının tek silahı olan sözcükler yetersiz kalıyor ve karşı koyamıyor gibi görünmekte. İnancım kesindir ki; söz insanoğluna umudettiği gerçek kurtuluşu ve refahı sağlayacak güce sahiptir. Sözün toplumda ve politika dünyasında gözle görünür farklar yaratmaması, onun güçten yoksun olduğu anlamına gelmez. Şiir usulca kalplerimize işler ve bize dünyanın -sayısız tılsımıyla- hâla yaşanası güzellikte bir yer olduğunu anımsatır. Bir başka deyişle şiir, insan zekâsının uyumuna ve yeniden hayat bulmasına olanak sağlayan en incelikli ve girift ürünüdür.

Makoto Ooka

(Çeviri: Betül Akdağ)

Tanrı Antonius’u Terketti

2008-01-21T17:20:00.001+02:00

aniden geceyarısı
görünmez bir alayın geçtiği duyulunca

muhteşem ezgilerle, bağırışlarla-
yetmedi yazgın bilirsin, işlerin

bitirilmemiş, niyetlendiğin planlar
ki birer hayale dönmüştür hepsi, tutma yasını boşa
uzun zamandır beklermiş, cesurmuş gibi

esenlik dile ona, giden İskenderiye’ye
sakın ha kapılma, deme kendine
bir rüyaydı kulaklarım beni aldattı
böyle boş umutlar için eğilme

uzun zamandır beklermiş, cesurmuş gibi
bu kentin lâyığı sana yaraşan gibi

sağlam adımlarla yaklaşmalısın cama

duyguyla, ama değil
korkakça yanıp yakarmalarla
son bir keyifle dinle sesleri

muhteşem çalgılarını mistik alayın
esenlik dile ona, yiten İskenderiye’ye

Konstantin Kavafis

Çeviri: Betül Akdağ

Şafakla Gelen

2008-01-21T17:10:00.000+02:00

ŞAFAKLA GELEN

Herkesler uyuyordu.

Arabalar, kaldırımlar,

bomboş şişeler, duvarlar..

Şehir bin yıldır yorgun bir adam kadar

derinde uyuyordu.

Mimozalar üşenen güneşe öykünüyordu..

Bir de beyaza..parlak, soğuk ve ölümcül..

Doğacaktı kuşkusuz..

Griye dönük bir cıvıltısında suyun

Perdelerin kıvrımlarında saklı eski bir saltanatı

özlemle karıyordu.

Gökte bulut,

bulutta at,

atta balık,

balıkta yürek,

Yürekte yaşlanmış bir çocuk büyüyordu.

Griye dönük bir çığlığında sabahın

Yürek dağların hengâmesine;

kuzeye kayıyordu...

Doğacaktı gün..

Doğacaktı.

Nazlanıyordu..

Bir sulu serzeniş sızıyordu kapıdan ,pencereden ;

Yılışmalar sızıyordu,

Sahte gülüşler,

sözde masumiyetler...

Kâğıtta bekaret;

kapının ardında mahremiyet

öylece duruyordu...

Philadelphia oldu,

Ve Atlantis..

Ve hatta kapı gıcırtısı..

Ocakta kahvenin kokusu oldu sonra,

Yere düşen uzamış kül;

Kitapta ayraç oldu..

Gürültü oldu kulaklar dolusu

Tarlada başak, aslanda yele oldu.

Koşuşturma oldu nereye olduğu bilinmeyen

Çayın demi, komşunun kedisi,

“Var mıdır nalçaları sevincin?” oldu..

Sığamadı kabuğuna;

gidip Çin Seddi oldu..

(Ex oriente lux...)

Ne güzel oldu..

Betül Akdağ
2002